نقش برنامهریزی شهری در طراحی الگوی مطلوب رسانۀ ملی با تأکید بر فرهنگ قومی
نویسندگان
1 دانشیار، گروه ارتباطات، دانشگاه صداوسیما، تهران، ایران
2 استادیار، گروه مدیریت دولتی، واحد تهران جنوب، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
3 دانشجوی دکتری مدیریت رسانه، واحد تهران جنوب، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
doi
10.22034/uep.2023.402135.1374چکیده
مقدمهتحولات مدرن در بسیاری از جوامع کلیۀ ساختارها را تحت تأثیر قرار داده و آنها را به سوی امپریالیسم جهانی سوق داده، به گونهای که اساسیترین ابعاد افراد همچون فرهنگ، هویت، قومیت و... را دستخوش تغییرات قرار داده است. در تحلیل نقش رسانهها در برنامهریزی شهری، بیشتر کارشناسان و تحلیلگران به نقش و کارکرد دوگانۀ رسانهها در این مقوله اشاره دارند: یعنی رسانهها از یکسو میتوانند همگام با نظام و با دفاع منطقی از سیاستهای کلان و با ارزشگذاری و ارزشسازی، القای پیام و برجستهسازی نسبت به مشروعیتبخشی به سیاستهای نظام در راه تثبیت وفاق و همگرایی قومیگام بردارند. در چنین شرایطی رسانهها به دلیل نقش خاصی که در انتقال اطلاعات و ارتباطات در تمامی حوزههای سیاسی، فرهنگی، شهری، اجتماعی و اقتصادی و... ایفا میکنند، میتوانند در گردش اطلاعات و حجم اطلاعات تزریقشده به جامعه میزان درجۀ همگرایی قومی و در نهایت، اتحاد ملی را افزایش دهند. بنابراین، در کشورهایی همچون ایران که از ساختار قومی متنوعی برخوردار است، قومیت میتواند به عنوان یکی از شاخصهای معرفی افراد در نظر گرفته شود. اسمیت معتقد است که پیوندهای قومی مثل دیگر پیوندهای اجتماعی در معرض نیروهای اجتماعی، اقتصادی و سیاسی قرار دارند و از اینرو، برحسب اوضاع و شرایط اجتماعی مختلف، متحول و متلاطم میشوند. مسئلۀ اصلی پژوهش پیش رو این است که رسانۀ ملی با کمک برنامهریزی شهری چگونه میتواند با اقوام ایرانی ارتباط برقرار کند، به طوری که هیچ قومی از رسانۀ ملی فاصله نگیرد و با رسانۀ ملی همزادپنداری کند. هدف تحقیق حاضر، نقش برنامهریزی شهری در طراحی الگوی مطلوب رسانۀ ملی با تأکید بر فرهنگ قومی است.مواد و روشهاروش انجام تحقیق پیش رو، کیفی و از نوع گراندد تئوری انجام شده است. گراندد تئوری فرایندی برای تعمیم نتایج حاصل از یک مشاهدۀ خاص به نظریهای جامعتر است. طی این روش نظریهای با روش استقرایی از تجارب روزمره، تعاملات، مستندات، ادبیات و مشاهدات استخراج میشود. پژوهشگر کار خود را با یک تئوری شروع نمیکند که بخواهد آن را اثبات کند، بلکه با یک مطالعه در عرصه شروع میکند و اجازه میدهد که چیزهایی که به آن عرصه مربوط میشوند، خود را نمایان سازند. جامعۀ آماری این تحقیق اساتید و خبرگان حوزۀ مدیریت رسانه، علوم ارتباطات اجتماعی و مدیران و معاونان ارشد سازمان صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران و شهرداری است. برای مصاحبه با خبرگان با مشورت استاد راهنما برای تحلیل کامل و جامع در زمینۀ مدیریت ارتباط رسانۀ ملی با اقوام ایرانی با 30 نفر مصاحبۀ باز و عمیق انجام شد. دادههای پژوهش به دو روش کتابخانهای و مطالعات میدانی جمعآوری و پردازش شده است. مطالعات کتابخانهای: در این روش با مرور تحقیقات صورتگرفته در کتابخانهها و بانکهای اطلاعاتی، پایاننامهها و مقالات داخلی و خارجی، از طریق جستوجوی اینترنتی برای دریافت اطلاعات مورد توجه پژوهشگر قرار گرفت. استفاده از روش گراندد تئوری و تجزیهوتحلیل اطلاعات بهدستآمده از مصاحبه با صاحبنظران و درنتیجه تدوین نظریه مبتنی بر پژوهش صورت میگیرد.یافتههامصاحبهشوندگان در پاسخ به سؤال که صداوسیما [رسانه ملی] با چه راهکارهایی باعث مشارکت در برنامهریزی شهری شود؟ مواردی را بیان کردهاند که پس از جمعبندی و تجزیهوتحلیل به 4 مقوله شامل «تولیدات رسانهای، نقش برنامهریزی شهری با تمرکز بر نیازسنجی، فرهنگ قومی، معرفی الگوهای قومیـ رسانهای» دستهبندی شد. تولیدات رسانهای در رسانۀ ملی از محوریترین حوزههای فعالیت در رسانه است؛ طوری که تمام فرایند فعالیتها و تلاشهای رسانهای را زیر نظر میگیرد. با توجه به نقش مخاطب در فرایند ارتباطی و توجه به خواستههای مخاطب، تمایلات و نیازهای مخاطبان، حساسیت در تولیدات برنامههای رسانهای در نیازسنجی مخاطب، ضرورت دارد. لازم است زمینۀ استفاده از برنامهریزی شهری با هدف نیازسنجی که در ایجاد مدیریت شهری اهمیت دارد، فراهم کرد. کارشناسان به ظرفیت فرهنگ قومی، تقویت و توسعۀ جشنوارهها و نمایشگاههای تخصصی با موضوع اقوام، نمایش توسعۀ استان با استفاده از مشارکت اقتصادی اقوام اشاره کردهاند. رسانۀ ملی با شناسایی مناسب گروههای مرجع مثل علما، ورزشکاران و... و تقویت آنها، بستری مناسب برای اعتماد اقوام مختلف به رسانه فراهم میآورد.نتیجهگیرینتایج پژوهش نشان داد نقش برنامهریزی شهری با تمرکز بر نیازسنجی مخاطبان امکانپذیر است. همچنین، به تولیدات رسانهای برگرفته از نیازسنجی، فرهنگ اقوام در هفتههای فرهنگی، معرفی الگوهای قومیـ رسانهای اشاره کرد. راهکارهای بهدستآمده از این پژوهش در دو دستۀ استانی و ملی و در سه حوزۀ شهری، اقتصادی و سیاسی قرار گرفت. در پایان میتوان به مدل زیر دست یافت. همچنین، با نتایج پژوهش رامین روحاللهی رابطۀ معناداری دارد. طبق نظر کارشناسان، برنامهریزی شهری از طریق حداکثرسازی همبستگی ایجاد میشود. مهمترین و اصلیترین ایدۀ نظریۀ وابستگی مخاطبان را نیاز و وابسته بودن مخاطبان به منابع اطلاعاتی رسانههای جمعی برای دانستن و جهتگیری نسبت به رویدادهای اجتماعی ذکر میکنند. در شرایطی که با تنوع رسانههای جمعی روبهرو هستیم، رسانهای موفق است که بتواند نیازهای مخاطبانشان را مرتفع کند. وجود قومیتها و مذاهب متنوع که در ایران زندگی میکنند، موجب میشود رسانۀ ملی با تنوعی از نیازها و خواستهها روبهرو باشد و همین امر وظیفۀ دستاندرکاران شبکه را در تأمین خواستههای آنها پیچیدهتر میکند. از سوی دیگر، صداوسیما با هدف ارتقای فرهنگ بومی هر منطقه و معرفی و شناساندن فرهنگ قومی ضمن پاسداشت خردهفرهنگها باعث همگرایی اقوام و افزایش وحدت و انسجام ملی شود.
