تحلیل تطبیقی قراردادهای صادرات گاز در دو رویکرد سنتی و هوشمند با تأکید بر توسعه پایدار صنعت گاز طبیعی
نویسندگان
1 استادیار، پژوهشکده سرمایه اجتماعی، دانشگاه فرماندهی و ستاد آجا، تهران، ایران.
2 کارشناسی ارشد، گروه مدیریت مالی، دانشکده مدیریت، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
3 دکترا، گروه مطالعات دفاعی راهبردی، دانشکده دفاع ملی، دانشگاه عالی دفاع ملی، تهران، ایران.
doi
چکیده
صنعت گاز طبیعی بهعنوان یکی از ارکان بنیادین امنیت انرژی و پیشران توسعه اقتصادی نیازمند چارچوبهای قراردادی کارآمد، شفاف و پایدار است که توانایی پاسخگویی به الزامات پیچیده تجارت بینالمللی انرژی را داشته باشند. قراردادهای سنتی صادرات گاز هرچند در دهههای اخیر سهم قابلتوجهی در تنظیم روابط تجاری میان دولتها و شرکتهای بینالمللی ایفا کردهاند، اما با محدودیتهایی نظیر پیچیدگی فرآیندهای اجرایی، طولانی بودن روند حلوفصل اختلافات، نبود شفافیت کافی در دادهها و دشواری انطباق با تغییرات ناگهانی بازار روبهرو هستند. این پژوهش با اتخاذ رویکرد تحلیلی – تطبیقی به بررسی و مقایسه مفاد قراردادهای سنتی صادرات گاز با الگوی بازطراحیشده قراردادهای هوشمند دیجیتال میپردازد. در این راستا با انتخاب یک نمونه قرارداد فروش و خرید گاز و تطبیق بند به بند آن با مدل پیشنهادی قرارداد هوشمند، تفاوتها و مزیتهای ساختاری دو رویکرد در ابعاد حقوقی، فنی و اجرایی شناسایی و تحلیل شده است.نتایج حاصل بیانگر آن است که بهکارگیری قراردادهای هوشمند میتواند شفافیت، سرعت تسویه، قابلیت پایش لحظهای و مکانیزمهای خوداجرا را بهطور معناداری ارتقا داده و به کاهش ریسکهای عملیاتی و حقوقی منجر شود. افزون بر این، یافتهها نشان میدهد که همگرایی میان اهداف اقتصادی و حقوقی در چارچوب قراردادهای هوشمند، ظرفیت بالایی در جهت تحقق شاخصهای توسعه پایدار صنعت گاز طبیعی فراهم میآورد. بر این اساس، توصیههای سیاستی مشخصی برای نهادهای قانونگذار و شرکتهای فعال در حوزه صادرات گاز ارائه شده تا گذار از قراردادهای سنتی به ساختارهای هوشمند با حداقل اصطکاک نهادی و حداکثر کارایی عملیاتی میسر گردد.
