فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

مقدمهاز مهم‌ترین پیامدهای تخلیۀ مراکز شهری می‌توان به رکود اقتصادی، تخلیۀ جمعیتی، حکمروایی نامطلوب شهری، کاهش تقاضای خرید و کمبود سرمایه‌گذاری‌های زیربنایی اشاره کرد؛ بنابراین احیا و باززنده‌سازی مراکز شهری، به ‌عنوان قلب تپندۀ شهرها در بهبود کیفیت زندگی ساکنان نقش بسزایی دارد. بهبود فضای کسب‌وکار ((BID یکی از روش‌های موفق با رویکرد اقتصادی به مراکز شهری محسوب می‌شود. هدف تحقیق حاضر، سنجش و استخراج پیشران‌های بهبود نواحی کسب‌وکار در منطقۀ 6 شهر تهران با رویکرد آینده‌پژوهی است. در استفاده از روش بهبود فضای کسب‌وکار در احیای مراکز شهری، داشتن نگاه آینده‌پژوهی برای برنامه‌ریزی و سیاست‌گذاری امری منطقی و ضروری است. منطقۀ ۶ شهر تهران به علت قرارگیری در مرکز ثقل ارتباطی شهر تهران و رواج مشاغل اقتصادی غیررسمی، خصوصیات خاص ترافیکی را در این منطقه سبب شده است. با توجه به الگوی سفرهای روزانۀ شهر تهران، منطقۀ ۶ ضمن آنکه از بیشترین میزان جذب سفرهای روزانه برخوردار است.روش تحقیقاین پژوهش از لحاظ هدف کاربردی و از نظر روش کمی و از نظر ماهیت، بر اساس روش جدید علم آینده‌پژوهی، تحلیلی و اکتشافی بوده که با به‌کارگیری ترکیبی از مدل‌های کمی و کیفی انجام ‌گرفته است. جامعۀ آماری این پژوهش برای آینده‌پژوهی بهبود نواحی کسب‌وکار در منطقۀ 6 شهر تهران، تعداد 15 نفر از مدیران و کارشناسان متخصص در حوزۀ شهری بوده است. در پردازش اطلاعات از روش تحلیل اثرات متقابل  به متغیرها، بر مبنای تأثیرگذاری و تأثیرپذیری مستقیم و غیرمستقیم هر یک از عناصر در نرم‌افزار MICMAC استفاده ‌شده است. با استفاده از روش دلفی تعداد 31 پیشران اولیه شناسایی‌ شده است. یافته‌هانتایج تحقیق بیانگر آن است که پیشران کلیدی تأثیرگذار بر ایجاد فضای کسب‌وکار در منطقۀ 6 تهران شناسایی نشده است. همچنین، عوامل دووجهی نظیر حکمروایی خوب شهری، عملکرد شهرداری در ارائۀ خدمات و تسهیلات، وضعیت سرمایه‌گذاری بخش خصوصی و دولتی، کیفیت ابنیه و مصالح بخش مسکن و ساختمان و غیره ظرفیت بسیار زیادی برای تبدیل ‌شدن به بازیگران کلیدی سیستم را دار‌ند. متغیرهایی همچون بهره‌وری مناسب از ظرفیت‌های فرهنگی و تفریحی، میزان جذب سفر منطقه، میزان جذب مشتری منطقه، روند توسعۀ ساخت‌وسازهای تجاری منطقه و امنیت کل منطقه تحت عنوان «متغیرهای هدف» استخراج شده‌اند که نشان‌دهندۀ این است که می‌توان به تکامل سیستم مطابق برنامه و هدف خود دست‌ یافت. سایر متغیرها تحت زیرمجموعۀ عوامل تنظیمی، مستقل و تأثیرپذیر استخراج شده‌اند که جایگاه تأثیرپذیر و منفعل دارند و نمی‌توانند در پویایی فضای کسب‌وکار منطقه نقش حیاتی داشته باشند. از این‌رو، ایجاد فضای کسب‌وکار در منطقۀ 6 شهر تهران تابع توجه ویژه به پیشران‌های کلیدی هستند که در مجموع روابط مستقیم بالقوه و روابط غیرمستقیم بالقوه بیشترین امتیاز را به خود اختصاص داده‌اند. از این‌رو، پیشران «نیروی انسانی ماهر و آموزش‌دیده» دارای بیشترین میزان تأثیرگذاری مستقیم بالقوه بر دیگر متغیرهای پژوهش است. در جایگاه دوم پیشران «میزان مشارکت اجتماعی» و «پیشران وضعیت ناهنجاری‌ها و آسیب‌های اجتماعی» در مرتبۀ سوم اثرگذاری قرار دارد. از این‌رو، می‌توان گفت که در جهت مدیریت شهری بهتر و دیدگاه آینده‌پژوهی بر رویکرد فضای کسب‌وکار در منطقۀ 6 شهر تهران منطقی و عقلانی است که این سه شاخص به‌ عنوان مهم‌ترین عوامل تأثیرگذار بر پویایی و کسب‌وکار این منطقه در نظر گرفته شود.نتیجه‌گیریبا اتخاذ رویکرد آینده‌پژوهی و با مد نظر قرار دادن پیشران‌های کلیدی به‌دست‌آمده در پژوهش حاضر، تصمیمات و برنامه‌ریزی‌های مدیریت شهری در راستای بهبود نواحی کسب‌وکار منطقۀ 6 شهر تهران جهت‌دار شده و در مسیر هدفمند قرار خواهد گرفت. در این راستا با گرفتن تصمیمات و انجام اقداماتی ازجمله تربیت و آموزش سرمایۀ انسانی متخصص، افزایش انگیزه، رقابت‌پذیری، مشارکت اجتماعی و کاستن ناهنجاری‌های اجتماعی در سطح منطقه می‌توان زمینه‌های پویایی و بهبود نواحی کسب‌وکار در محدودۀ مطالعاتی را فراهم آورد. این پژوهش می‌تواند آغازی برای پژوهشگران بعدی در زمینۀ بهبود نواحی کسب‌وکار باشد. ارزیابی وضعیت موجود پیشران‌های کلیدی استخراج‌شده در منطقۀ مطالعاتی و ارائۀ برنامۀ راهبردی به ‌منظور پیاده‌سازی رویکرد بهبود نواحی کسب‌وکار در منطقۀ 6 شهر تهران می‌تواند به ‌عنوان سرفصلی برای پژوهشگران در سال‌های آتی باشد.