فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

مقدمهعدم یکپارچگی در نظام مدیریت شهری، بافت فرسوده و ناکارآمد شهری، گسترش حاشیه‌نشینی و بدمسکنی، ساختمان‌های ناایمن، گسترش تخلفات ساختمانی و ناکارآمدی و عدم بازدارندگی جرائم اخذشده، کمبود خدمات شهری و زیرساخت‌ها در فضای پیراشهری و موارد مشابه به‌ عنوان چالش‌ها و مسائل درهم‌تنیدۀ حوزۀ شهرسازی و معماری کلان‌شهرهای کشور مطرح است. مجمع مشورتی رؤسای کمیسیون‌های شهرسازی و معماری کلان‌شهرها و مراکز استان‌ها، نهادی غیردولتی و مستقل است که به‌ منظور ایجاد شبکۀ همکاری و بسترسازی برای تبادل تجربیات و اتخاذ تصمیمات مشترک در راستای تحقق هرچه بهتر مفاد قانون شوراها و تحقق مأموریت‌های شهرسازی و معماری مصوب در اسناد فرادست و مشارکت مؤثر در سیاست‌گذاری‌ها، برنامه‌ریزی‌ها و تهیۀ طرح‌های شهری تشکیل‌ شده است. پژوهش حاضر به تحلیل شبکۀ مسائل مطرح‌شده در دو اجلاس مجمع مشورتی رؤسای کمیسیون‌های شهرسازی و معماری کلان‌شهرها و مراکز استان‌های کشور و ثبت تجارب رؤسای اجلاس، مبتنی بر طرح یک فرایند یادگیری در عمل به‌ منظور شناسایی پیش‌فرض‌های راهبردی مسائل دارای اولویت می‌پردازد.مواد و روشبرای این منظور، ابتدا مضامین مطرح‌شده در دو اجلاس مجمع رؤسای کمیسیون‌های شهرسازی و معماری مورد بررسی قرار گرفت. موضوعات مطرح‌شده در دو اجلاس شامل: جهش تولید مسکن؛ بازآفرینی شهری (نوسازی و احیای بافت فرسوده و ناکارآمد شهری)؛ بازآفرینی شهری (نوسازی و احیای بافت تاریخی و فرهنگی)؛ حریم شهرها؛ تخلفات ساختمانی؛ املاک قولنامه‌ای و فاقد سند رسمی؛ مسائل شهرهای جدید؛ هوشمندسازی شهری؛ ساختمان‌های ناایمن؛ تاب‌آوری شهری و مدیریت بحران شهری؛ الگوهای معماری و شهرسازی؛ حکمروایی و مدیریت یکپارچۀ شهری؛ اقتصاد شهر و منابع درآمدی پایدار شهر؛ طرح‌های توسعۀ پایدار شهری؛ حقوق عمومی و خصوصی در شهرسازی؛ نشاط شهری؛ کاربری املاک و اراضی؛ گروه‌های آسیب‌پذیر؛ صدور پروانه و مجوز ساختمان؛ دانش تخصصی معماری و شهرسازی شناسایی شد. پس از استخراج محورهای موضوعی و مسائل مطرح‌شده، با توجه به درهم‌تنیدگی مسائل، شبکۀ مسائل به‌ منظور یافتن مسائل کلیدی با استفاده از رویکرد تحلیل شبکه‌های اجتماعی (SNA) مبتنی بر شاخص‌های مرکزیت درجۀ ورودی و خروجی با استفاده از نرم‌افزار Ucinet و Net Draw مورد تجزیه‌وتحلیل قرار داده شد. با توجه به نتایج تحلیل شبکه مسائل مطرح‌شده، مسائلی که دارای بیشترین مرکزیت درجۀ خروجی در شبکۀ مسائل بودند، به‌ عنوان مسائل کلیدی در نظر گرفته شدند.یافته‌هامنطبق با یافته‌های تحلیل شبکه هفت مسئلۀ کلیدی شامل: عدم استفاده از ظرفیت‌های قانونی نوسازی بافت فرسوده و ناکارآمد شهری؛ گسترش تخلفات ساختمانی و ناکارآمدی و عدم بازدارندگی جرائم اخذشده؛ عدم یکپارچگی در نظام مدیریت شهری؛ عدول از ضوابط و مقررات شهرسازی طرح‌های توسعۀ شهری و تغییر گستردۀ کاربری در کمیسیون مادۀ 5؛ کمبود خدمات شهری و زیرساخت‌ها در فضای پیراشهری؛ تشدید بحران‌های شهری (بحران آب، بحران‌های محیط زیستی، زلزله، فرونشست و...) و بی‌توجهی به ظرفیت‌های درون بافت شهری در طرح جهش تولید مسکن شناسایی شد. در ادامه، پیش‌فرض‌های راهبردی هر یک از مسائل با توجه به بررسی پیشینه و نیز مضامین راهبردی مطرح‌شده احصا و طراحی پرسشنامه با استفاده از روش‌شناسی پدیدار‌سازی و آزمودن پیش‌فرض‌های راهبردی (SAST)، پیش‌فرض‌های راهبردی مسائل کلیدی مبتنی بر میزان اهمیت و میزان اطمینان از درستی پیش‌فرض با مشارکت خبرگان رتبه‌بندی و منطقه برنامه‌ریزی مطمئن شناسایی شد. به‌ عنوان نمونه، پیش‌فرض‌های راهبردی مسئله عدم استفاده از ظرفیت‌های قانونی نوسازی بافت فرسوده و ناکارآمد شهری در منطقه برنامه‌ریزی مطمئن شامل سیاست‌های تشویقی برای توانمندسازی و بهسازی و نوسازی بافت‌های فرسوده و ناکارآمد شهری، الزام ورود شهرداری‌ها به ورود به مقولۀ بازآفرینی شهری و عمل به وظایف قانونی مندرج در بندهای 14 و 21 شهرداری‌ها و فعال‌ کردن کارگروه‌های بازآفرینی شهری؛ ارائۀ مشوق‌ها و تسهیلات کاربری‌های مسکونی و ساختمان‌های تجاری خدماتی اداری درمانی و عمومی واقع در بافت فرسودۀ شهری و بررسی تجارب کشورهای در حال‌ توسعه در مواجهه با بافت‌های فرسوده و ناکارآمد شهری مورد توافق نسبی رؤسای کمیسیون‌های شهرسازی و معماری واقع‌ شده است. در خصوص سایر مسائل بحرانی نیز راهکار مورد توافق نسبی رؤسای کمیسیون‌های شهرسازی و معماری ارائه شد.نتیجه‌گیریرویکرد ترکیبی پیشنهادی، کاربردی از مدیریت پیچیدگی در تحلیل شبکه مسائل و آشکارسازی راهبردهای مورد توافق نسبی ذی‌نفعان درگیر است و کارایی آن در مسائل مطرح‌شده مجمع مشورتی رؤسای کمیسیون شهرسازی و معماری کلان‌شهرها ارائه ‌شده است. در پژوهش‌های آتی پیشنهاد می‌شود پژوهشگران هنگام برگزاری اجلاس‌ مجمع رؤسای کمیسیون‌های شهرسازی و معماری حضور یابند و طرح مداخله در فرایند عمل شکل گیرد. به‌طوری که مباحثه‌ها به شکل ساختاریافته میان اعضای مجمع شکل گرفته و درنهایت، جمع‌بندی اجلاس با توجه یادگیری مسئله‌محور در عمل ارائه شود. علاوه بر آن، با تمرکز بر مسائل بحرانی مطرح‌شده و نیز پیش‌فرض‌های راهبردی در پژوهش‌های آتی پیشنهاد می‌شود ذی‌نفعان مسئله و راهبردها تجزیه‌وتحلیل شود و سازوکار پیاده‌سازی راهبردها با مراجعه به ذی‌نفعان و تعیین نقش و حدود وظایف و مسئولیت هر یک از ذی‌نفعان کلیدی، زمینه برای برنامه‌ریزی حل مسائل و پاسخ‌گویی ذی‌نفعان مهیا شود.