تحویلی‌نگری در تعریف دین، از دیدگاه دین پژوهان معاصر غرب (مطالعه ی پنج نظریه پرداز مؤثر)

نویسندگان

1 دانشگاه صنعتی شریف

2

doi
10.22099/jrt.2013.1234
چکیده

به طور کل ی ، هیچ گستر ه ای از اندیش ه ، از دام تحویل ی نگری مصون نمانده است. مطالعات دین نیز از این امر مستثنی نیس ت . این مقاله م ی کوشد این معضل را در حوز ه ی تعریف دین بررسی نمای د . برای تبیین و توضیح این مطلب، تعاریف دینشناسان و اندیشمندانی مورد بررسی قرار م ی گیرد که در چارچوب مکتب های گوناگونی اندیشیدهاند. رودلف اتو که از طریق تحلیل شهودی، پدیدارشناختی و روانشناختی تجارب دین، امر مقد س را تعریف م ی کند در جنبههای ناعقلانی تجارب عرفانی دچار افراط م ی شود و نم ی تواند تعریفی فراگیر و شایسته ی پیچیدگی های دین ارائه ده د . الیاده مفهوم امر قدسی را بسط می دهد و امر قدسی را مقابل امر دنیوی قرار م ی دهد، اما او نیز نمیتواند تعریفی منسجم و همگون ارائه ده د . جان هیک به این نتیجه م ی رسد که یافتن تعریف مشترک، که هم ه ی ادیان را دربرگیر د ، ممکن نیست و بنابراین به جای دین واح د ، از ادیان سخن می گوید و ویژگیهای شایع ادیان را برمیشمارد. ویتگنشتاین دین را نهادی نظا م مند نمی داند و به جای دی ن ، از عمل دینی سخن م ی گوید و دین را به عمل تحویل م ی دهد و خصایص عمل دینی را برم ی شمارد. تعریف پل تیل ی خ از دین، انعکاس دو معنا از آن اس ت : دین در معنای عام ، امر ی غایی و در معنای خاص، وجهی از روح بشر اس ت . با فرادیدگاه م ی توان از تحوی ل ینگری تا حدی مصون ماند . این امر از طریق رهیافت میا ن رشتهای فراهم م ی شود . فرادیدگاه و رهیافت میان رشتهای ادعای کمال ندارن د ، اما م ی توانند به کامل شدن گام به گام تعاریف دین از طریق یک فرآیند سیستمیک و پویا کمک کنند.