بررسی تطبیقی نمایشنامه های تکپردهای رفیع حالتی و خسیس مولیر از منظر شاخصه های کمدی
نویسندگان
1 استادیار و عضو هیأت علمی، دانشکده هنر، دانشگاه سوره، تهران، ایران
2 کارشناس ارشد ادبیات نمایشی، دانشکدۀ هنر، دانشگاه بینالمللی سوره، تهران، ایران.
3 کارشناس ارشد ادبیات نمایشی، دانشکدۀ هنر، دانشگاه بینالمللی سوره، تهران، ایران
doi
10.22034/theater.2024.453427.1058چکیده
با راهاندازی پلهای ارتباطی میان فرهنگها، تمدنها و اندیشههای متفاوت و متعاقباً رشد ارتباطات بینافرهنگی ملل مختلف، ایرانیان اولین گام را در یکی از مهمترین پلهای ارتباطیفرهنگی یعنی پل نمایشی، با تأسیس دارالفنون در 1266 هـ.ق من باب آشنایی با تئاتر غربی برمیدارند. با اعزام دانشجویان به فرنگ و سپس اجرای نمایش در سالنها و تالارهای نمایشی، نمایش در ایران وارد مرحلۀ آداپتاسیون و سپس تأثیرات و بازخورد این تعاملات در آثار نمایشی میشود. از آنجا که اولین نمایشنامههایی که با ایجاد سازمانهای فرهنگی، به معرض نمایش گذاشته شد، آثاری از نویسندگان فرانسوی و بهخصوص کمدیهای مولیر بود، فرهنگ نمایش در ایران از همان ابتدا، با ترجمۀ آثار فرانسوی بهخصوص نمایشنامههای مولیر وارد تعامل شده است. این آشنایی با تئاتر غربی که در دوران قاجار ریشه دوانده است، محصولاتش را در آثار نویسندگان ایرانی بهخصوص نویسندگان تحصیل کرده در غرب، از جمله رفیع حالتی، کمدیها و نمایشنامههای تک پردهای او نتیجه داد. چراکه با شاخصههایی از ژانر کمدی در نمایشنامههای تکپردهای رفیع حالتی روبهرو میشویم که مشخصاً آنها را از آثار نویسندگان غربی بخصوص مولیر به ودیعه گرفته است، هرچند که نباید خلاقیت و ذوق هنری رفیع حالتی و شیوۀ درست عمل آداپتاسیون وی را با توجه به اخلاقیات و مناسبات اجتماعی آن دوره، نادیده گرفت اما هدف، بررسی و مقایسهای است میان کمدیهای مولیر با نمونهگیری خسیس و نمایشنامههای تک پردهای رفیع حالتی و لذا رسیدن به شاخصههای مشترک کمدی و دستمایههای کمیک که میتواند گام و اقدامی باشد در جهت شناخت مشخصات این ژانر مهم درحوزۀ ادبیات نمایشی. در این مقایسۀ تطبیقی با توجه به بررسی نوع کمدی بهکاررفته در این آثار این سؤال اساسی مطرح میشود که چه مضامین، عناصر و فرمهای نمایشی این آثار را برجسته میکنند. در محور نتایج به مهمترین ویژگیهای شخصیتهای نمایشنامههای مذکور، وضعیتهای کمیک، موقعیتهای نمایشی و رخداد اصلی پرداخته میشود.