بررسی تطبیقی نمایشنامه ‎های تک‎پرده‎ای رفیع حالتی و خسیس مولیر از منظر شاخصه ‎های کمدی

نویسندگان

1 استادیار و عضو هیأت علمی، دانشکده هنر، دانشگاه سوره، تهران، ایران

2 کارشناس ارشد ادبیات نمایشی، دانشکدۀ هنر، دانشگاه بین‎المللی سوره، تهران، ایران.

3 کارشناس ارشد ادبیات نمایشی، دانشکدۀ هنر، دانشگاه بین‎المللی سوره، تهران، ایران

doi
10.22034/theater.2024.453427.1058
چکیده

با راه‎اندازی پل‎های ارتباطی میان فرهنگ‎ها، تمدن‎ها و اندیشه‎های متفاوت و متعاقباً رشد ارتباطات بینافرهنگی ملل مختلف، ایرانیان اولین گام را در یکی از مهم‎ترین پل‎های ارتباطی‎فرهنگی یعنی پل نمایشی، با تأسیس دارالفنون در 1266 هـ‎.ق من باب آشنایی با تئاتر غربی برمی‎دارند. با اعزام دانشجویان به فرنگ و سپس اجرای نمایش در سالن‎ها و تالارهای نمایشی، نمایش در ایران وارد مرحلۀ آداپتاسیون و سپس تأثیرات و بازخورد این تعاملات در آثار نمایشی می‎شود. از آنجا که اولین نمایشنامه‎هایی که با ایجاد سازمان‎های فرهنگی، به معرض نمایش گذاشته شد، آثاری از نویسندگان فرانسوی و به‎خصوص کمدی‎های مولیر بود، فرهنگ نمایش در ایران از همان ابتدا، با ترجمۀ آثار فرانسوی به‎خصوص نمایشنامه‎های مولیر وارد تعامل شده است. این آشنایی با تئاتر غربی که در دوران قاجار ریشه دوانده است، محصولاتش را در آثار نویسندگان ایرانی به‎خصوص نویسندگان تحصیل کرده در غرب، از جمله رفیع حالتی، کمدی‎ها و نمایشنامه‎های تک پرده‎ای او نتیجه داد. چراکه با شاخصه‎هایی از ژانر کمدی در نمایشنامه‎های تک‎پرده‎ای رفیع حالتی روبه‎رو می‎شویم که مشخصاً آنها را از آثار نویسندگان غربی بخصوص مولیر به ودیعه گرفته است، هرچند که نباید خلاقیت و ذوق هنری رفیع حالتی و شیوۀ درست عمل آداپتاسیون وی را با توجه به اخلاقیات و مناسبات اجتماعی آن دوره، نادیده گرفت اما هدف، بررسی و مقایسه‎ای است میان کمدی‎های مولیر با نمونه‎گیری خسیس و نمایشنامه‎های تک پرده‎ای رفیع حالتی و لذا رسیدن به شاخصه‎های مشترک کمدی و دستمایه‎های کمیک که می‎تواند گام و اقدامی باشد در جهت شناخت مشخصات این ژانر مهم درحوزۀ ادبیات نمایشی. در این مقایسۀ تطبیقی با توجه به بررسی نوع کمدی به‎کاررفته در این آثار این سؤال اساسی مطرح می‎شود که چه مضامین، عناصر و فرم‎های نمایشی این آثار را برجسته می‎کنند. در محور نتایج به مهم‎ترین ویژگی‎های شخصیت‎های نمایشنامه‎های مذکور، وضعیت‎های کمیک، موقعیت‎های نمایشی و رخداد اصلی پرداخته می‎شود.