فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

این پژوهش با هدف بازخوانی مفهوم هامارتیا در نسبت با استحقاق اخلاقی در اندیشۀ ارسطو انجام شده است. هامارتیا که در تحقق تراژدی ارسطویی نقشی اجتناب‎ناپذیر دارد، در گذر زمان از معنای اصیل خود فاصله گرفته و اغلب در قالب «لغزش اخلاقی» یا «گناه» تفسیر شده است. در پرتو روش توصیفی-تحلیلی و استفاده از اسناد و منابع کتابخانه‎ای، بررسی تاریخی نشان داد که ریشۀ این انحراف به فلسفۀ اسلامی و به‎ویژه ابن‎سینا بازمی‎گردد که با به‎کارگیری مفهوم «زَلَل» به‎جای هامارتیا، زمینۀ خوانش اخلاقی-قضایی از خطای تراژیک را پدید آورد. این رویکرد در قرون وسطی تثبیت شد و در دورۀ رنسانس با مفسرانی چون کاستلوترو ادامه یافت. در مقابل، شارحانی مانند روبرتلو، اسپرونی و مینتورنو کوشیدند تا وجه شناختی و انسانی هامارتیا را احیا کنند؛ تلاشی که در قرن اخیر در آثار استینتن، گولدن، کیم، وینیه و ساکی ادامه یافته و سبب غلبۀ دوبارۀ تفسیر شناختی بر تفسیر اخلاقی شده است. بااین‎حال، بیشتر این پژوهش‎ها از پیوند هامارتیا با مسئلۀ استحقاق غفلت کرده‎اند. برای ارائه تفسیری همچون شارحان پیشین که سعی در بازتولید دقیق و قطعی اندیشه اندیشمند دارند، باید مجموعه‎ای از پیش‎فرض‎های بنیادین را پذیرفت. ازجمله انسجام درونی متون، ثبات فکری اندیشمند، ثبات فکری مفسر، عدم تحریف و پراکنش معنا. با مفروض دانستن پیش‎فرض‎های مذکور، تحلیل ارتباط مفهومی بوطیقا و اخلاق نیکوماخوس نشان می‎دهد که خطای تراژیک نزد ارسطو، ناشی از ناآگاهی نسبت به جزئیات عمل است؛ خطایی که تنها در صورتی غیراختیاری محسوب می‎شود که با پشیمانی پسینی همراه باشد. از همین رو، احساس شفقت مخاطب در مواجهه با قهرمان تراژیک و درنهایت کاتارسیس که غایت سیستم تراژدی ارسطویی است، در این حالت اتفاق می‎افتد. چنین خوانشی، ضمن وفاداری به روح اندیشۀ ارسطو، می‎کوشد پیوند میان تراژدی، اختیار و مسئولیت اخلاقی را در افق تازه‎ای بازنمایی کند.در مقابل، شارحانی مانند روبرتلو، اسپرونی و مینتورنو کوشیدند تا وجه شناختی و انسانی هامارتیا را احیا کنند؛ تلاشی که در قرن اخیر در آثار استینتن، گولدن، کیم، وینیه و ساکی ادامه یافته و سبب غلبه‌ی دوباره‌ی تفسیر شناختی بر تفسیر اخلاقی شده است. با این حال، بیشتر این پژوهش‌ها از پیوند هامارتیا با مسئله‌ی استحقاق غفلت کرده‌اند.برای ارائه تفسیری همچون شارحان پیشین که سعی در بازتولید دقیق و قطعی اندیشه اندیشمند دارند، باید مجموعه ای از پیش فرض های بنیادین را پذیرفت. از جمله انسجام درونی متون، ثبات فکری اندیشمند، ثبات فکری مفسر، عدم تحریف و پراکنش معنا.با مفروض دانستن پیش فرض های مذکور، تحلیل ارتباط مفهومی بوطیقا و اخلاق نیکوماخوس نشان می‌دهد که خطای تراژیک نزد ارسطو، ناشی از ناآگاهی نسبت به جزئیات عمل است؛ خطایی که تنها در صورتی غیراختیاری محسوب می‌شود که با پشیمانی پسینی همراه باشد. از همین رو، احساس شفقت مخاطب در مواجهه با قهرمان تراژیک و در نهایت کاتارسیس که غایت سیستم تراژدی ارسطویی است، در این حالت اتفاق می‌افتد.چنین خوانشی، ضمن وفاداری به روح اندیشه‌ی ارسطو، می‌کوشد پیوند میان تراژدی، اختیار و مسئولیت اخلاقی را در افق تازه‌ای بازنمایی کند.