بررسی الگوی روایتشناسی نمایش عروسکی بونراکو بر اساس نظریۀ سِیمور چَتمن
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری تئاتر، گروه هنرهای نمایشی، دانشکدۀ هنرهای نمایشی و موسیقی، دانشکدگان هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
2 دانشیار، گروه تئاتر، دانشکدۀ هنرهای نمایشی و موسیقی، دانشکدگان هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، تهران، ایران .
3 دانشیار، گروه تئاتر، دانشکدۀ هنرهای نمایشی و موسیقی، دانشکدگان هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
doi
10.22034/theater.2024.442955.1040چکیده
سیمور چتمن با فاصلهای دوهزارساله از دوران باستان و از روایتشناسان دورۀ متأخر، در سال 1978 کتاب داستان و گفتمان را منتشر کرد و در آن با عبور از روایتشناسی داستان به سینما پرداخت. چتمن نظریۀ روایی را به دو بخش داستان و گفتمان تقسیم کرد و سپس عناصر وجودی روایت را در سینما تفکیک و به بیان دیدگاه خود پرداخت. او از اصطلاح داستان برای اشاره به بخش محتواییِ روایت استفاده کرد و شیوۀ بیان روایت را نیز با واژه گفتمان تعریف کرد. این تقسیمبندی که بهوضوح ساختار اصلی انواع هنرهاست راه را برای بررسی روایت در رسانههای دیگر میگشاید؛ برای نمونه نمایش عروسکی بونراکو، روایت نمایشنامههایی با بازیگران عروسکی است که هر عروسک ـ شخصیت توسط سه بازیدهنده جانبخشی میشوند. در این گونۀ ویژه، صدا از صحنه جدا شده و در گوشهای مستقر میشود. راوی، روند بیان داستان شخصیتها را با طیفی از احساسات بهتنهایی بیان میکند. بااینحال، تئاتر عروسکی نیازمند باورپذیری است؛ پس چگونه روایت را به مخاطب انتقال میدهد؟ در این مقاله تلاش میشود تا به شیوۀ تحلیلی ـ توصیفی از نظریات چتمن الگوبرداری شده و عناصر وجودی گفتمان را در تئاتر عروسکی بونراکو استخراج و سپس با پرداختن به محدودیت عروسکها نظام روایی میان سه جنبۀ بصری، آوازی و موسیقایی صورتبندی شود. فهیمه میرزاحسین دکتری تخصصی نمایشی، گروه آموزشی نمایش، دانشکدهی هنرهای نمایشی و موسیقی، دانشکدگان هنرهای زیبا، دانشگاه تهرانمقاله حاضر برگرفته از پایاننامه دکترای نمایش عروسکی نگارنده اول با عنوان «روایتشناسی نمایشهای عروسکی سنتی (مطالعه موردی بونراکو، وایانگ کولیت، کاتپولی بهات، پهلوان کچل، پولچینلا و مامولنگو)» میباشد که با راهنمایی نگارنده دوم در دانشگاه تهران در حال ارایه است.چکیده سیمور چتمن با فاصلهای دو هزار ساله از دوران باستان و از روایتشناسان دوره متأخر، در سال 1978 کتاب داستان و گفتمان را منتشر کرد و در آن با عبور از روایتشناسی داستان به سینما پرداخت. چتمن نظریه روایی را به دو بخش داستان و گفتمان تقسیم کرد: «اصطلاح داستان برای اشاره به جنبة محتواییِ روایت به کار میرود و گفتمان برای اشاره به بیان روایت» (تامِس، 1401: 62) سپس عناصر وجودی روایت را در سینما تفکیک و به بیان دیدگاه خود پرداخت. توضیح سطوح بنیانی روایت توسط چتمن راه را برای بررسی رسانههای دیگر میگشاید؛ برای نمونه نمایش عروسکی بونراکو ، روایت نمایشنامههایی با بازیگران عروسکی است که هر عروسک ـ شخصیت توسط سه بازیدهنده جانبخشی میشوند. در این گونه ویژه، صدا از صحنه جدا شده و در گوشهای مستقر میشود. راوی، روند بیان داستان شخصیتها را با طیفی از احساسات به تنهایی بیان میکند. با این حال، تئاتر عروسکی نیازمند باورپذیری است؛ پس چگونه روایت را به مخاطب انتقال میدهد؟ در این مقاله تلاش میشود تا به شیوه تحلیلی ـ توصیفی از نظریات چتمن الگوبرداری شده و عناصر وجودی گفتمان را در تئاتر عروسکی بونراکو استخراج و سپس با پرداختن به محدودیت عروسکها نظام روایی میان سه جنبه بصری، آوازی و موسیقایی صورتبندی شود. واژگان کلیدی: روایتشناسی، تئاتر عروسکی، بونراکو، سیمور چتمن، راوی.
