واکاوی ظرفیت‌های نمایشی منظومه‌های نیما یوشیج با تکیه بر آرای ارسطو (مورد مطالعاتی؛ منظومۀ خانۀ سریویلی)

نویسندگان

1 استاد گروه مطالعات عالی هنر، دانشکده هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، تهران،ایران

2 دانشجوی مقطع دکتری تخصصی رشته پژوهش هنر پردیس بین المللی کیش دانشگاه تهران ;کیش، ایران

3 استاد گروه زبان فرانسه،دانشکده علوم انسانی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران

doi
10.22034/theater.2024.440528.1035
چکیده

با تثبیت شعر نیمایی، قلمروی زبان و بیان هنر نمایش و به‌خصوص درام، تجدید حیات یافت.اقتباس از آثار ادبی جهت اجرا که در گسترۀ مطالعات بیناگفتمانی دسته‌بندی شده است، در دهه‌های اخیر توجه عدۀ زیادی از هنرمندان عرصۀ هنرهای نمایشی را به خود جلب کرده است. هدف اصلی این پژوهش، شناخت قابلیت‌های گفتمان شعر نیما و انتقال آن به گفتمان درام می‌باشد. این پژوهش از آن نظر حائز اهمیت و ضرورت است که رابطه‌ای جدید بین گفتمان شعر معاصر و هنر درام به وجود می‌آورد و برای هنرمندان تئاتر در ایران، ظرفیت ارزشمندی محسوب می‌شود. این پژوهش، منظومۀ خانۀ سریویلی از نیما یوشیج را به‌عنوان اثری واجد شرایط اقتباسی، مورد مطالعه قرار داده است تا دریابد که این اثر تا چه اندازه می‌تواند قابلیت اجرایی شدن را در خود داشته باشد. وجوه دراماتیک این اثر با تکیه بر نظریات ارسطو در باب درام، مورد مطالعه قرار گرفته است. ارسطو در فن شعر یا پوئتیک، شش عنصر را در خلق تراژدی برمی‌شمارد که عبارت‌اند از افسانۀ مضمون (Plot)، گفتار، اندیشه، سیرت، منظرۀ نمایش و آواز. این پژوهش، کیفی و به لحاظ ماهیت و روش، توصیفی و تحلیلی است؛ ضمن اینکه گردآوری داده‌ها، مبتنی بر فیش‌برداری کتابخانه‌ای و الکترونیکی است. یافته‌ها و نتایج حاصل از مطالعه و تحلیل منظومه مذکور، حاکی از آن است که این اثر دارای طرح داستانی، دیالوگ، اندیشه، کاراکتر و منظرۀ نمایش می‌باشد. گرچه به این واسطه که این اثر یک نمایشنامه نیست، تشخیص برخی ویژگی‌های دراماتیک در آن با دشواری روبه‌رو بوده است ولیکن این منظومه، قابلیت اجرایی شدن و انتقال به گفتمان درام را در خود دارد و می‌توان با اقتباس از این منظومه، اثری ماندگار و درخور اجرای نمایشی، خلق کرد.