عوامل فردی و بافتی پیش‌بینی کننده قربانی قلدری: یک مطالعه مدل یابی چند سطحی در آزمون پرلز 2021

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری، روانشناسی تربیتی، دانشگاه خوارزمی ، تهران، ایران

2 دانشیار برنامه‌ریزی درسی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران

3 دانشیار روانشناسی تربیتی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران

4 استادیار گروه آموزشی روانشناسی،‌ دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی، تهران،‌ایران.

doi
10.22054/jem.2025.83134.3583
چکیده

قلدری و قربانی شدن در مدرسه توجه زیادی را در سال‌های اخیر از سوی رسانه‌ها و مردم و همچنین معلمان، مسئولان مدارس، محققان، درمانگران و قانون‌گذاران جلب کرده است. هدف مطالعه حاضر بررسی عوامل فردی و بافتی پیش‌بینی‌کننده قربانی قلدری بود. جامعه پژوهش شامل تمامی دانش‌آموزان پایه چهارم ایرانی، معلمان و مدیران آن‌ها در سال تحصیلی 1400-1399 شمسی بود که تعداد کل حجم جامعه ایران طبق گزارش مرکز مطالعات بین‌المللی پرلز 2021 برابر با 43697 مدرسه و 1348842 دانش‌آموز پایه چهارم بود که از این تعداد 6262 دانش‌آموز و والدینشان از 218 مدرسه (218 معلم و مدیر) به‌عنوان نمونه انتخاب شدند. از روش نمونه‌گیری خوشه‌ای دومرحله‌ای طبقه‌بندی‌شده در آزمون پرلز استفاده‌شده است. نتایج تحلیل چندسطحی نشان داد در سطح دانش‌آموز متغیرهای خودپنداره خواندن و خودکارآمدی دیجیتال رابطه‌ی منفی معنی‌دار و وضعیت اجتماعی-اقتصادی رابطه مثبت و معنی‌داری با قربانی شدن داشت. دختران بیشتر از پسران مورد قلدری قرار گرفتند. در سطح مدرسه، نظم و امنیت مدرسه، میزان تأکید بر موفقیت تحصیلی و منطقه‌ی مدرسه رابطه‌ی منفی معنی‌دار و تعداد دانش‌آموزان کلاس و کمبود فضای آموزشی رابطه‌ی مثبت و معنی‌داری با قربانی شدن داشت. پیش‌بین‌های سطح دانش‌آموز 13 درصد از واریانس قربانی شدن را در سطح دانش‌آموز و پیش‌بین‌های سطح مدرسه 43 درصد از واریانس قربانی شدن را در سطح مدرسه تبیین نمودند.