تحلیل بازنمایی زنان عصر مشروطه در ادبیات نمایشی معاصر از منظر جامعه شناسی بوردیو

نویسندگان

1 کارشناس ارشد ادبیات نمایشی، پردیس بینالمللی فارابی، دانشگاه هنر، تهران، ایران

2 دانشیار دانشکده سینما و تئاتر، دانشگاه هنر، تهران، ایران

3 استادیار گروه هنرهای نمایشی، دانشکدگان هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، تهران، ایران

doi
10.22034/theater.2024.430550.1031
چکیده

ادبیات نمایشی همواره در ساختار روایی‌، فرم و مضامین با گفتمان‌های اجتماعی در ارتباط بوده و معضلات جامعه‌ مخاطبین خود را بازنمایی کرده است. در دو دهه اخیر بازخوانی تاریخی زنان عصر مشروطه مورد توجه قرار گرفته است و در قلمرو ادبیات نمایشی به تولید متون مهمی منجر شده است. پژوهش حاضر سعی دارد از دریچة جامعه‌شناسی هنر میل به این‌گونه بازخوانی را بررسی کند. در این راستا سه نمایشنامة ندبه (بهرام بیضایی)، شهادت‌خوانی قدمشاد مطرب در طهران (محمد رحمانیان) و شب سیزدهم (حمید امجد) از منظر آرای پی‌یر بوردیو تحلیل می‌شوند. از دیدگاه بوردیو انسان‌ها برای کنش دارای منطق خاصی هستند و همین منطق کنش است که انسان‌ها را به جهان اجتماعی پیرامون خود مرتبط می‌سازد. در آرای بوردیو نظریة میدان، ابعاد کنش انسان (عاملان) در جامعه را با مثلث ارتباطی هبیتاس، میدان و سرمایه می‌کاود. نتیجه آن‌که؛ قهرمانان این آثار اگرچه بازنمودی از زنان جامعه معاصر نویسندگان هستند، اما جای‌گیری آنان در فرادستی میدان قدرت عصر مشروطه را می‌توان برگرفته از ماهیت آرمانی این متون دانست.