مشخصات چینهشناسی، سنگنگاری و رخسارهای نهشتههای بوکسیتی - لاتریتی تاش و آستانه در البرز شرقی: رهیافتهای دیرینه محیطی
نویسندگان
1 گروه زمینشناسی، دانشکده علوم، دانشگاه گلستان، گرگان، ایران
2 گروه زمینشناسی، دانشکده علوم، دانشگاه گلستان، گرگان، ایران
3 گروه زمینشناسی، دانشکده علوم، دانشگاه گلستان، گرگان، ایران
doi
10.22067/sed.facies.v8i1.33187چکیده
نهشتههای بوکسیتی ـ لاتریتی تاش و آستانه به ترتیب در 40 کیلومتری شمال شاهرود و 30 کیلومتری شمال غرب دامغان واقع شدهاند. نهشته بوکسیتی تاش به شکل یک افق چینهسان در بین سنگآهکهای سازند روته و سنگآهکهای دولومیتی سازند الیکا قرار دارد، در حالی که نهشته لاتریتی آستانه به صورت چینه سان بین سنگ آهکهای دولومیتی الیکا و شیل و ماسه سنگهای سازند شمشک واقع شده است. بافتهای پلیتومورفیک و میکروگرانولار از فراوان ترین عناصر بافتی زمینه و اووئیدها، پیزوئیدها و پلتها از مهمترین عناصر بافتی متمایز در این نهشتهها است. تجزیه و تحلیلهای بافتی، هر دو خاستگاه برجازا و نابرجازا را برای این نهشتهها نشان میدهد. بر اساس شواهد سنگ نگاری و رخسارهای، نهشتههای تاش و آستانه به ترتیب به پنج و سه واحد مجزا قابل تفکیک میباشند. نهشته تاش به طور عمده از دیاسپور، آناتاز، کائولینیت، هماتیت، گوتیت و برتیرین و نهشته آستانه از کوارتز، هماتیت، گوتیت، کائولینیت و آناتاز تشکیل شدهاند. یافتههای چینهشناسی، سنگ نگاری و رخسارهای نشانگر سه مرحله اصلی در سرگذشت تشکیل نهشته تاش و دو مرحله اصلی در تشکیل نهشته آستانه است. در مرحله اول، مواد بوکسیتی، لاتریتی و کانیهای رسی بر اثر فرآیندهای لاتریتزایی و بوکسیتزایی درجازا از سنگ منشأ تشکیل شدهاند. در مرحله دوم، بخشی از این مواد به حفرات کارستی انتقال یافته و با نهشت خود یک افق بوکسیتی ضخیم در منطقه تاش و عدسیهای لاتریتی در منطقه آستانه را ایجاد نمودهاند. سرانجام در مرحله سوم که تنها در نهشته تاش رخ داده، شستوشوی برجا و سیلیکازدایی باعث بهبود کیفیت کانسنگ و افزایش مقدار آلومینا تا 52 درصد شده است.
