واکاوی بوطیقایی ظرفیتهای نمایشی عقل سرخ سهروردی
نویسندگان
1 دکتری هنرهای اسلامی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز، تبریز، ایران
2 دانشیار، دانشکدهی سینما و تئاتر، دانشگاه هنر، تهران، ایران
3 استاد، دانشکدهی هنرهای تجسمی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز، تبریز، ایران
doi
10.22034/theater.2023.180666چکیده
رسالهی عقل سرخ شیخ شهابالدین یحییبنحبشبنامیرک ابوالفتوح سهروردی ملقب به «شیخ شهید»، فیلسوف نامدار قرن ششم ه.ق و بنیانگذار مکتب حکمی اشراق چه از منظر قالب و ساختار و منطق روایی و چه از منظر ارسطویی حاوی عناصر قابلتأمل دراماتیک و ویژگیهای نمایشی محرز است. ارزش مفاهیم، محتـوا و معنـای مستتر در این اثر میتواند بهواسطهی حکمتی که در آن ازسوی شیخ اشراق گنجانده شده است، دستمایهی اجراگران و نویسندگان حوزهی نمایش و تئاتر گردد. این رساله با ظرفیتهای نمایشی خود سفری سِیروسلوکوار را ترسیم میکند که فرد را از پی فردیت خویش و در راستای شناخت هستی، بهسوی حقیقتی متعالی رهنمون میکند که روزگاری ظلمت بر آن پرده افکنده و بهشکل پنهان از چشم او دور بوده است. وجود عناصری همچون طرح و ستیز، شخصیت، گفتوگو، زمان و مکان نمایشی ، بحران و آشفتگی و فاجعه و غیره که از منظر ارسطو اساس متن دراماتیک قلمداد میشوند، با علم به جهانبینی شرقی نهفته در عقل سرخ میتوانند مورد ارزیابی قرار گیرند. مقالهی پیش رو با رویکردی تطبیقی و با اتکاء به روش تحقیق توصیفیـتحلیلی و با بهرهگیری از منابع کتابخانهای، به تبیین جنبههای نمایشی رسالهی عقل سرخ البته مبتنیبر آراء ارسطو در فن شعر میپردازد و این حکایت کهن ادبی را مورد سنجش و ارزیابی قرار میدهد تا از طریق مطالعه توصیفی و تطبیقی آن ظرفیتهای نمایشی آن را -که گاه صرفاً در چهارچوب حکایتی کهن مورد مداقه قرار گرفته است- مورد تحلیل و واکاوی قرار دهد و بدینطریق اثر مطروحه را با ورود به قلمرو درام، به مخاطبان توأمان ادبیات کهن و ادبیات دراماتیک ارائه نماید.
