فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

مسئله ارائه دلیل در دادرسی مدنی همواره از اهمیت بسیاری برخوردار بوده است و در این زمینه به‌موجب یک قاعده کهن و فراگیر، بار اثبات ادعا بر عهده مدعی است. با این‌حال گاه شخص به دلیلی استناد می‌کند که در اختیار طرف مقابل یا شخص ثالث است. در این فرض جهت دستیابی به دلیل می‌توان از مکانیسم افشای دلیل بهره جست. در واقع، افشای دلیل فرایندی است که به‌موجب آن به درخواست یکی از طرفین دعوا طرف مقابل یا شخص ثالث ملزم می‌شود ادله و اطلاعات مرتبط با دعوا را که در مالکیت، کنترل یا تصرف دارد، به نفع متقاضی ارائه کند. حال موضوع این است که آیا شخص هر دلیلی را که در اختیار دارد ملزم به ارائه و افشای آن است یا محدودیت و معافیتی در این خصوص وجود دارد. در حقوق آمریکا با اینکه محدوده افشای دلیل به طور گسترده پذیرفته ‌شده است و آیین دادرسی مدنی فدرال طیف گسترده‌ای از اطلاعات را مجاز می‌داند، با این‌حال افشای دلیل بدون استثنا و محدودیت نخواهد بود؛ چراکه برخی از اطلاعات و ادله از محدوده افشا مستثنا شده‌اند؛ به‌عنوان نمونه اطلاعات مبادله­شده در رابطه بین وکیل و موکل از شمول افشای دلیل خارج ‌شده‌اند. در حقوق ایران همانند حقوق آمریکا برخی از این محدودیت‌ها وجود دارد؛ برای نمونه ماده ۳۰ قانون وکالت که وکیل را از افشای اطلاعات موکل منع می‌کند.