تعیین اثربخشی بازی وارسازی مشارکتی بر درگیری تحصیلی و لذت درک شده در آموزش ریاضی

نویسندگان

1 گروه علوم تربیتی، دانشکده روان شناسی و علوم تربیتی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران  

2 گروه علوم تربیتی، دانشکده روان شناسی و علوم تربیتی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران  

3 گروه علوم تربیتی، دانشکده روان شناسی و علوم تربیتی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران  

4 گروه علوم تربیتی، دانشکده روان شناسی و علوم تربیتی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران  

doi
10.22061/tej.2026.12089.3233
چکیده

پیشینه و اهداف: استفاده از روش‌های تدریس کارآمد برای آموزش مطالب درسی، به‌ ویژه در حوزه آموزش ریاضی، همواره یکی از موضوعات اساسی در نظام ‌های آموزشی بوده است. طبق نتایج پژوهش‌ها، پایین بودن سطح مشارکت فعال دانش‌آموزان و کاهش تجربه‌های هیجانی مثبت آنان در کلاس‌‌های ریاضی، از چالش‌های مهم این درس محسوب می‌شود. روش‌های آموزشی سنتی، در بسیاری از موارد، موجب کاهش درگیری تحصیلی و افت لذت درک ‌شده دانش‌آموزان از فعالیت‌های کلاسی شده و زمینه بی‌انگیزگی و کناره‌‌گیری تدریجی آنان از فرایند آموزش را فراهم می‌‌کند. ازاین ‌رو، ایجاد تغییر و نوآوری در شیوه‌‌های تدریس و بهره‌‌گیری از روش‌های یادگیری فعال، می‌ تواند نقش مهمی در افزایش مشارکت، تعامل و تجربه هیجانی مثبت دانش ‌آموزان ایفا کند. در سال‌ های اخیر، مدارس و نظام‌های آموزشی به ادغام فناوری‌‌ها در فرایند تدریس و برنامه‌‌های درسی، به ‌ویژه در آموزش ریاضی، توجه بیشتری نشان داده‌اند و در این راستا، شاهد توسعه رویکردی نوین با عنوان بازی‌ وارسازی بوده‌‌ایم. بازی‌ وارسازی با استفاده از عناصر بازی، به‌عنوان راهبردی مؤثر برای افزایش درگیری تحصیلی و ایجاد تجربه‌ای لذت‌‌بخش از فعالیت‌‌های آموزشی مطرح شده است. در این میان، بازی ‌وارسازی مشارکتی با تأکید بر تعامل‌گروهی، اهداف مشترک و حمایت اجتماعی، ظرفیت بالایی برای تقویت درگیری تحصیلی و لذت درک‌ شده دانش‌آموزان دارد. براین اساس، هدف پژوهش حاضر تعیین اثربخشی بازی ‌وارسازی مشارکتی بر درگیری تحصیلی و لذت درک‌ شده در درس ریاضی بود.روش‌ها: پژوهش حاضر کاربردی، به لحاظ روش نیمه آزمایشی با طرح پیش آزمون و پس آزمون بود. جامعه ی آماری پژوهش را دانش‌آموزان دختر پایه سوم ابتدایی دارای مشکلات یادگیری ریاضی (با میانگین سنی ۹ الی ۱۰ سال) شهرستان مرند در سال تحصیلی ۱۴۰۴-۱۴۰۳ تشکیل می داد. از بین این افراد، ۳۰ نفر دانش آموز به صورت در دسترس انتخاب شدند و سپس با شیوۀ گمارش تصادفی در گروه آزمایش ( ۱۵ نفر)  و کنترل (۱۵ نفر) جایگزین شدند. پس از اجرای پیش‌آزمون، افراد گروه آزمایشی طی ۱۲ جلسه ی ۳۰ دقیقه ای (هفته ای چهار جلسه) برنامه بازی وارسازی شده خود را دریافت نمودند و گروه کنترل به شیوه سنتی آموزش دیدند. به جهت گرد آوری داده ها از پرسشنامه ی استاندارد درگیری تحصیلی ریو و پرسشنامه ی استاندارد هیجانات تحصیلی استفاده شد. به منظور تجزیه و تحلیل داده ها از روش های آماری توصیفی و استنباطی استفاده شد. در بخش آمار توصیفی، از محاسبه فراوانی، درصد، میانگین و انحراف استاندارد و در بخش آمار استنباطی برای تجزیه و تحلیل داده های جمع آوری شده، از روش تحلیل کواریانس چند متغیری، آزمون لون و ام باکس استفاده شد و داده ها با استفاده از نرم افزار SPSS نسخه ۲۶ تحلیل شد. همچنین کمترین سطح معنی داری در این پژوهش (۰۵/۰ >p) در نظر گرفته شده بود.یافته‌ها: نتایج آزمون لون نشان داد که فرض تساوی واریانس ‌ها بین دو گروه آزمایش و کنترل برقرار است ( ۰۵/۰>p). همچنین نتایج آزمون ام‌ باکس، برقرار بودن پیش ‌فرض برابری ماتریس واریانس –کوواریانس را برای اجرای تحلیل کوواریانس چند متغیری تأیید کرد. نتایج تحلیل کوواریانس چند متغیری نشان داد که بازی‌ وارسازی مشارکتی تأثیر معناداری بر درگیری تحصیلی (۰۵/۰, p<۵۴۲/۱۵F=) و لذت درک شده ریاضی (۰۵/۰, p<۸۳۶/۱۷F=)  دارد و این اثربخشی در سطح ( ۰۵/۰>p) معنادار است.نتیجه‌گیری: یافته‌های پژوهش نشان داد که بازی ‌وارسازی مشارکتی می‌تواند به‌ عنوان رویکردی مؤثر و خلاقانه، منجربه افزایش درگیری تحصیلی و لذت درک ‌شده دانش‌آموزان در کلاس‌های ریاضی شود. بر این اساس، پیشنهاد می‌شود معلمان و برنامه‌‌ریزان آموزشی به‌ جای اتکای صرف بر روش‌های سنتی، از بازی ‌وارسازی مشارکتی جهت ایجاد محیط‌‌های آموزشی تعاملی، جذاب و لذت ‌بخش بهره گیرند.