سلب منافع؛ واکنشی به نقض عامدانه قرارداد (مطالعه تطبیقی در نظام کامنلا، رومی-ژرمنی، ایران و مبانی فقهی)
نویسندگان
1 دانش آموخته دکتری رشته حقوق خصوصی، دانشگاه قم، قم، ایران.
doi
10.30473/clk.2024.71627.3271چکیده
سلب منافع حاصل از نقض قرارداد شیوه جبرانی نسبتاً جدید و شدیدی است که در نظامهای حقوقی مختلف در موقعیتهای خاصی از نقض قرارداد مورد حکم قرار میگیرد. بر خلاف خسارات متوقّع که بر زیان وارد بر متعهدله متمرکز است، این شیوه جبران بر نفع طرفِ ناقض مبتنی بوده و به متعهدله ناکام اجازه میدهد منافعی را که طرف ناقض از رهگذر نقض قرارداد به دست آورده مطالبه کند. با توجه به فاصله گرفتن این شیوه جبران از هدف جبرانکنندگی و نزدیک شدن به اهدافی از قبیل بازدارندگی و سزادهی، إعمال آن در موقعیتهای عادی نقض قرارداد مورد پذیرش قرار نگرفته است. این مقاله تلاش میکند با روش توصیفی- تحلیلی و با مطالعه تطبیقی به این پرسش پاسخ دهد که آیا عامدانه بودن نقض قرارداد میتواند حکم به این شیوه جبران استثنائی را توجیه کند؟ نقض عامدانه که شدیدترین نوع نقض است، آثار منحصربهفردی به دنبال دارد. از مهمترین آثار این پدیده حقوقی، که فرضیه این پژوهش است، این است که در موقعیتهای نقض عامدانه، دادگاه میتواند به دلیل شدّت خطاکاری ناقض، به سلب منافع حاصل از نقض حکم دهد. بررسی مقررات و رویه قضایی نظامهای حقوقی مورد مطالعه مؤیّد صدق این گزاره است. امکان حکم به خسارات سلبی در قبال نقضهای عامدانه با مبانی فقهی و حقوقی ما نیز ناسازگار بهنظر نمیرسد.
