فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

پیشینه و اهداف: هوش مصنوعی، به مثابه یک فناوری آموزشی نوظهور، چشم‌اندازها و رویکردهای آموزش و یادگیری را متحول کرده است. یکی از شاخه‌های حوزه هوش مصنوعی، پردازشگرهای زبان طبیعی هستند که می‌توانند متون انسان‌وار تولید کنند که از انواع آن می‌توان به چت‌بات‌های هوش مصنوعی اشاره کرد. چت‌بات‌های هوش مصنوعی به دلیل قابلیت‌هایی مانند درک زبان انسانی و پاسخگویی به سؤالات کاربران، به‌عنوان منبعی برای آموزش و یادگیری محسوب می‌شوند. اما با توجه به تازگی موضوع کاربرد چت‌بات‌های هوش مصنوعی در آموزش و یادگیری، فعلاً مطالعات بسیار اندکی راجع به اثربخشی این فناوری بر حوزۀ یادگیری انجام شده است. بر این اساس، پژوهش حاضر با هدف مطالعۀ تأثیر آموزش ترکیبی مبتنی بر چت‌بات هوش مصنوعی در درس روانشناسی، بر میزان یادگیری خودراهبر، درگیری تحصیلی و گرایش به تفکر نقادانه دانش‌آموزان دختر پایه یازدهم رشته انسانی شهر زنجان انجام شده است.روش‌ها‌: تحقیق حاضر از نظر هدف کاربردی و از لحاظ ماهیت داده‌های گردآوری‌شده کمّی بود و تحقیق با روش نیمه‌آزمایشی با پیش‎آزمون-پس‌آزمون و با حضور گروه گواه انجام شد. جامعه آماری این تحقیق شامل همه دانش‌آموزان دختر پایه یازدهم رشته انسانی شهر زنجان بود. برای نمونه‌گیری از روش نمونه‌گیری خوشه‌ای چندمرحله‌ای استفاده شد. به‌طوری‌که از بین مناطق آموزشی و سپس مدارس دولتی دخترانه متوسطه دوم شهر زنجان، مدرسه روغنی زنجانی به‌صورت تصادفی برای مطالعه برگزیده شد که دانش‌آموزان دو کلاس، در گروه‌های آزمایش و گواه جایگذاری شدند. نمونه آماری پژوهش حاضر شامل 45 نفر شرکت‌کننده (21 نفر گروه آزمایش و 24 نفر گروه گواه) بوده است. ابزار گردآوری داده‌های پژوهش حاضر پرسش‌نامه یادگیری خودراهبر فیشر و همکاران (2001)، پرسشنامه درگیری تحصیلی ریو و سنگ (2011) و پرسشنامه گرایش به تفکر نقادانۀ ریکتس و رود (2005) بود. مداخله آموزشی به مدت 8 جلسه 90 دقیقه‌ای و با استفاده از نرم‌افزار Sider که چت‌بات هوش مصنوعیِ ChatGPT را ارائه و پشتیبانی می‌کند، اجرا شد. به دلیل ماهیت چندمؤلفه‌ای هر سه متغیر وابسته و نیز اجرای پیش‌آزمون، از تحلیل کوواریانس چندمتغیره (MANCOVA) استفاده شد و داده‌های پیش‌آزمون و پس‌آزمون با استفاده از نسخه 26 نرم‌افزار SPSS تحلیل شد.یافته‌ها: نتایج حاصل از تحلیل داده‌های تحقیق با استفاده از شاخص‌های آماری میانگین و انحراف معیار نشان داد که میانگین نمراتِ پس‌آزمون گروه آزمایش در قیاس با گروه گواه، نسبت به پیش‌آزمون، در هر سه متغیر وابسته، افزایش داشته است. همچنین یافته‌های حاصل از تحلیل آماریِ کوواریانس چندمتغیره نشان داد بین یادگیری خودراهبر، درگیری تحصیلی و گرایش به تفکر نقادانه دو گروه آزمایش و کنترل، در پس‌آزمون تفاوت معناداری وجود دارد (01/0p<). لذا با توجه به بالاتربودن میانگین نمرات گروه آزمایش در مرحله پس‌آزمون در مقایسه با شرکت‌کنندگان در گروه کنترل، نتیجه گرفته می‌شود که آموزش ترکیبی مبتنی بر چت‌بات هوش مصنوعی در درس روانشناسی مؤثر بوده و موجب افزایش میزان یادگیری خودراهبر، درگیری تحصیلی و گرایش به تفکر نقادانه دانش‌آموزان دختر پایه یازدهم رشته انسانی شهر زنجان شده است.نتیجه‌گیری: با تکیه بر یافته‌های این تحقیق، می‌توان گفت کاربرد چت‌بات هوش مصنوعی در ترکیب با برنامه درسی رسمی درس روانشناسی، قابلیت‌های زیادی برای افزایش یادگیری خودراهبر، درگیری تحصیلی و گرایش به تفکر نقادانه دارد. با این حال، چون این احتمال وجود دارد که در صورت وابستگی به چت‌بات هوش مصنوعی، درگیری تحصیلی کاهش یافته و یادگیرندگان بدون ارزیابی انتقادی داده‌های خروجی را بپذیرند، به آموزشگران و یادگیرندگان توصیه می‌شود با در نظرگرفتن ملاحظات اخلاق تحصیلی، اهمیتِ نظارتِ معلم و آموزش خودتنظیمی به یادگیرندگانِ نوجوان، از چت‌بات هوش مصنوعی به‌عنوان مکملِ آموزشی و دستیار یادگیری استفاده کنند.