فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

گیاه ناجورچترک (Anisosciadium orientale DC.) یکی از گیاهان ارزشمند و بومی ایران است که در تسکین دندان درد، درمان اسهال و کنترل بیماری صرع استفاده می­شود. همچنین، به عنوان یک سبزی صحرایی معطر به صورت خام، پخته و خشک یا ادویه استفاده می­شود. جنس ناجورچترک در ایران تنها دارای یک گونه می­باشد و علی­رغم کاربردهای زیادی که توسط مردم محلی دارد، تحقیقات کمی روی آن انجام شده است. هدف از این پژوهش معرفی گیاه دارویی ناجورچترک، بررسی فنولوژی گیاه، ویژگی­های مورفولوژیک، میزان و اجزای اسانس گیاه در مرحله گلدهی (با استفاده از دستگاه GC/MS) و مقایسه بیوشیمیایی بخش­های مختلف این گیاه (برگ، ساقه، گل و میوه) بود. به این منظور، نمونه‌های گیاهی از رویشگاه گیاه در شهرستان خفر استان فارس در سال 1402-1401 جمع­آوری و مورد بررسی قرار گرفت. یافته­های این پژوهش نشان داد که لیمونن (29/56 درصد)، میرسن (80/14 درصد) و آلفا پینن (10/11 درصد) مهم­ترین اجزای اسانس گیاه ناجورچترک می­باشند. همچنین، مقایسه بخش­های مختلف این گیاه از نظر محتوای ترکیبات بیوشیمیایی نشان داد که گل­ها دارای بیشترین میزان اسانس (01/1 درصد)، فلاون و فلاونول­ها (49/0 میلی­گرم بر گرم) و فعالیت آنتی­اکسیدانی (90 درصد)،  میوه­ها دارای بیشترین میزان ترکیبات فنلی (72/24 میلی­گرم بر گرم)، فلاونوئیدها (82/99 میلی­گرم بر گرم) و کربوهیدرات (23/420 میلی­گرم بر گرم) و برگ­ها دارای بیشتر میزان تانن (09/2 میلی­گرم بر گرم) بودند. همچنین، ساقه­های این گیاه کمترین میزان مواد موثره را داشتند. با توجه به عطر بسیار مطبوع گیاه ناجورچترک و برداشت بیش از حد این گیاه از طبیعت، اهلی­سازی و کشت زراعی این گیاه ارزشمند جهت پیشگیری از انقراض آن ضروری است.