پاسخگویی در نظام آموزش عالی؛ «وظیفه» یا «فضیلت»
نویسندگان
1 دانشیار دانشگاه شهید بهشتی، تهران. ایران.
doi
10.22091/jes.2025.13304.1029چکیده
مسئله این است که پاسخگویی در نظام آموزش عالی باید به مثابه یک فضیلت مورد توجه قرار گیرد یا به مثابه یک وظیفه؟ اگر بخواهیم پاسخگویی را در جهت ارتقاء کیفیت آموزش در نظر بگیریم، با کدام رویکرد باید از پاسخگویی در نظام آموزش عالی سخن بگوییم؟ اساساً کدام یک از این دو پارادایم فکری تکلیفگرا و فضیلتگرا باید بر نظام آموزش عالی و به تبَع آن بر گفتمان پاسخگویی در این نظام، حاکم باشد؟ در این مقاله، کوشیدهام تا ضمن تبیین مفهوم پاسخگویی، این دو رهیافت را با هم مقایسه و توضیح دهم که پاسخگویی فضیلتمدار از پاسخگویی تکلیفگرا متمایز است. ایدهای که قصد دارم آن را بپرورانم این است که به نظر میرسد امروزه در آموزش عالی، نگاه وظیفهگرایانه بر پاسخگویی حاکم است؛ حال آنکه رویکرد فضیلتگرا -بهرغم وجود ضعفهایی به جهت ضمانت اجرا - کارآمدتر بوده و با چالشهای کمتری مواجه است. یافتهها نشان میدهد، پاسخگویی - دستکم در سطوحِ نخبگانیِ نظام آموزش عالی - به معنای حساسیت عامل در قبالِ فضایلِ منشی است که به چنگ قانون و تبصره نمیآیند. از اینرو، بهتر است پاسخگویی - دستکم در برخی سطوح - به مثابه ارزش و فضیلت و نه به مثابه الزام فهم شود تا در کشاکش منطق بخشنامهای و نگاه سازمانی دیوانسالارانه به نوعی مواجهه اداری ۔ سازمانی و بوروکراتیک تبدیل نشود.
