سامانه‌های هوش مصنوعی و چالش‌های اخلاقی‌

نویسندگان

1 استادیار جامعة المصطفیٰ العالمیه، قم، ایران‌ .

doi
10.22091/jes.2025.14121.1038
چکیده

نظر به نفوذ فزایندۀ هوش مصنوعی در جنبه‌های مختلف زندگی، این فناوری فرصت‌های بی‌نظیری برای بهبود کیفیت زندگی و حلِّ مسائل پیچیده فراهم کرده است‌‌. با این حال، چالش‌های اخلاقی جدیدی نیز به همراه داشته که نیازمند بررسی است‌‌. پرسش این است که هوش مصنوعی با چه چالش‌های اخلاقی مواجه است؟ جستار حاضر به بررسی چالش‌های اخلاقی مرتبط با توسعه و به‌کارگیری سامانه‌های هوش مصنوعی می‌پردازد‌‌. نگارنده با تکیه بر مفهوم «اعتماد» در پذیرش سامانه‌های هوش مصنوعی، ارتباط آن‌ را با اصول اخلاقی بررسی می‌کند‌‌. اعتماد به هوش مصنوعی به دلیل پیچیدگی ذاتی آن، چالش‌برانگیز است‌‌. کاربران تنها زمانی به سامانه‌ها اعتماد می‌کنند که مطمئن شوند آنها سودمند، ایمن و اخلاق‌مدار‌‌اند‌‌. افزون بر این، اصول خودمختاری و عدالت در تصمیم‌گیری‌های هوش مصنوعی حیاتی هستند‌‌. این فناوری باید در شرایط بحرانی، تصمیم‌هایی همسو با ارزش‌های اخلاقی و حقوق انسانی بگیرد‌‌. همچنین، توضیح‌پذیری در عملکرد سامانه‌های هوش مصنوعی برای ایجاد اعتماد و پاسخ‌گویی ضروری است‌‌. این جستار - که داده‌ها را به روش توصیفی۔تحلیلی بررسی می‌کند - می‌کوشد با تحلیل چالش‌های اخلاقی مهم در هوش مصنوعی، پیشنهادهایی را برای توسعه و به‌کارگیری مسئولانه این فناوری ارائه ‌کند‌‌. هدف شکل‌گیری گفتمانی سازنده دربارۀ اخلاق هوش مصنوعی و تدوین چارچوب‌های اخلاقی مناسب برای آن است‌.