فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

الگوهای سیطره بر سوژه‌ها در جوامع مدرن به واسطۀ ظهور ابزارهای جدید، دچار دگرگونی‌های اساسی شده است و روند این سلطه هم به لحاظ دامنه و هم به لحاظ قدرت بیش از پیش گسترش یافته است. مواجهۀ فوکو با این الگوها مبتنی بر دفاع از نوعی خودآیینی حداقلی سوژه در برابر کنترل‌گریِ جوامع انضباطی است؛ نوعی اخلاق تکنیکی که با تکیه بر مفهوم حکومت بر خود، عناصر اخلاقمندی را با روش تبارشناسی از دل تاریخ بیرون می‌کشد. این اخلاق ارتباط دو سویه‌ای با گفتمان قدرت برقرار می‌سازد که هم مقهور قدرت و نیز زایندۀ آن است. از این‌رو، در جنبۀ زایش‌گر قدرت و در رویکرد تبارشناسی، سوژۀ اخلاقی به لحاظ کنش‌گری سیری را از آفرودیسا تا سوفروسونه پی می‌گیرد. این فرآیند از طریق کنش‌گریِ مراقبۀ نفس صورت می‌پذیرد و فوکو تکنیک‌هایی چون سکوت، توبه، اعتراف و نوشتار را لازمۀ چنین خودفرمان‌روایی در نظر می‌گیرد که با مفهوم «معنویت» به سرانجام می‌رسد. مفهوم «معنویت» نیز بر ابزارهای جست‌وجو، تمرین و تجربۀ سوژه اخلاقی استوار است. افزون بر این، مهمترین پیامد چنین رویکردی، نوعی اخلاق درون‌ماندگار و مبتنی بر روندهای سوبژکتیویته اخلاقی است، در برابر رویکردِ اخلاقِ قانون‌محور که مبتنی بر سوژۀ استعلایی است.