تحلیل جامعه‌شناختی مولفه‌های فرهنگی «گفتمان فرزندآوری» در جامعه کاربران فارسی زبان شبکه اجتماعی ایکس

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری جامعه‌شناسی فرهنگی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

2 استادیار گروه مطالعات زنان،‌ واحد علوم و تحقیقات،‌ دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران،

3 استاد گروه جامعه‌شناسی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

doi
10.22034/scs.2024.480522.1609
چکیده

فرزندآوری، موضوعی کلیدی در هر جامعه ‌است که با موضوعات جمعیت‌شناسی، جامعه‌شناسی، مطالعات خانواده، سیاستگذاری‌های فرهنگی و توسعه‌ای و اقتصادی پیوند محکمی دارد. آنچه که در مطالعات آماری تحت عنوان نرخ باروری بررسی می‌شود، هم می‌تواند متأثر از شرایط اجتماعی، ‌اقتصادی، ‌فرهنگی جامعه باشد و هم می‌تواند برآنها اثرگذار باشد. ازاین‌رو در مطالعات و شناخت هرجامعه‌ موضوع فرزندآوری، از دریچه فرهنگی، به‌منظور آگاهی به شرایط، برای ترسیم برنامه‌های آینده، ضروری و بااهمیت است. در این پژوهش، هدف، استخراج نگرش‌ها و ارزش‌ها و درنهایت تحلیل جامعه‌شناختی مؤلفه‌های فرهنگی «گفتمان فرزندآوری» در خانواده ایرانی در شبکه اجتماعی ایکس (توئیتر سابق) است. روش تحقیق، تحلیل محتوای کیفی و چهارچوب نظری تحقیق بر پایه «پروژه فرزندآوری» بک‌وبک می‌باشد. نتایج پژوهش نشان می‌دهد فرزندآوری در جامعه امروز ایرانی، از امری طبیعی و وظیفه اجتماعیِ تولید نسل برای جامعه، خارج شده و در انحصار نظر شخصی افراد و منوط به رضایت قلبی و عقلی آنان است. در نتیجه تحلیل محتوای کیفی توئیت‌ها، ۳ مقوله اصلی در گفتمان فرزندآوری شناسایی شد: مهارت‌های فرزند‌پروری، فردگرایی و ارزش‌های فرزندآوری. بر اساس چهارچوب نظری تحلیل‌ها صورت گرفت و مؤلفه‌های فرهنگی «پروژه‌ای شدن فرزندآوری»، «فن‌سالاری»، «کیفیت»، «مصرف‌گرایی»، «فردیت»، «حب‌به خود» ، «لذت‌گرایی» و «آنیّت»، «هویت شخصی»، «آزادی انتخاب» و «قداست خانواده» در گفتمان فرزندآوری (کاربران فارسی‌زبان شبکه اجتماعی ایکس) شناسایی شدند.