فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

ارزیابی تنوع فیتوشیمیایی جمعیت‌های وحشی یک گونه، از گام‌های اساسی در راستای حفاظت و اهلی‌سازی آن می‌باشد. سماق(Rhus coriaria L.)  درختچه‌ای است که میوه آن بواسطه داشتن اسانس، روغن ثابت (غیر فرار)، ترکیبات فنولی، ویتامین‌ها، پروتئین و کربوهیدرات، دارای خواص درمانی متعددی می‌باشد. در پژوهش حاضر، اسانس میوه هشت جمعیت سماق از استان‌های کردستان و کرمانشاه (پاوه، که‌س نه‌زان، سماقلو، کانی گویز، کماله، دگاگا، باخان و زیویه)، توسط کلونجر به روش تقطیر با آب استخراج و با استفاده از دستگاه‌های کروماتوگرافی گازی و کروماتوگرافی گازی متصل به طیف‌سنج جرمی آنالیز شد و سپس ارتباط آن با فاکتورهای محیطی بررسی گردید. تنوع قابل توجهی بین جمعیت‌ها به لحاظ تعداد، نوع و میزان ترکیبات اسانس، مشاهده گردید. ترکیبات غالب اسانس در جمعیت‌های مختلف، تفاوت معنی‌داری با هم داشتند. Cembrene A به عنوان یکی از ترکیبات مهم اسانس سماق، در همه جمعیت‌ها وجود داشت و بیش‌ترین (2/41 درصد) و کم‌ترین (4/13 درصد) مقدار آن به‌ترتیب در جمعیت‌های پاوه و دگاگا مشاهده گردید. تجزیه به مؤلفه‌های اصلی، ترکیبات اسانس را در هفت مؤلفه گروه‌بندی نمود که 100 درصد واریانس بین جمعیت‌ها را تبیین می‌کردند. دو مؤلفه اول در مجموع 14/52 درصد کل واریانس بین جمعیت‌ها را تبیین می­کردند و(E,E)-2,4-Decadienal ، β-Pinene، (2,E)-Undecanal، Camphene و  cis-Ocimene (به‌ترتیب با ضرایب عاملی 926/0، 879/0، 85/0، 834/0 و 875/0- در مؤلفه اول) مؤثرترین ترکیبات در تفکیک جمعیت‌ها بودند. تجزیه خوشه‌ای، جمعیت‌ها را در پنج گروه مختلف طبقه‌بندی نمود. همبستگی‌های قابل توجهی بین ترکیبات اسانس با فاکتورهای محیطی به‌دست آمد که می‌توان از این نتایج در فرایند اهلی‌سازی سماق، بهره گرفت.