فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

پیشینه و اهداف: امروزه فناوری اطلاعات و ارتباطات به‌ویژه فضای مجازی در تحول سیستم آموزش و پرورش نقش ویژه­ای دارد و با توجه به محدودیت‌های دسترسی به امکانات فناوری در برخی مدارس و لزوم ایجاد زیرساخت مناسب؛ معلمان باید روش‌های آموزشی را با استفاده از فناوری نوین به‌روزرسانی کنند. فناوری‌های نوین مانند دوره‌های برخط باز گسترده (موک) و دوره‌هایی برخط خصوصی کوچک (اسپوک)، ماهیت آموزش را دگرگون ساخته‌اند. موک­ها با دسترسی رایگان، ظرفیت نامحدود، و محتوای خودکار، آموزش عمومی را برای میلیون‌ها نفر فراهم می‌کنند؛ اما تعامل استاد و دانشجو در آنها محدود است. در مقابل، اسپوک ها با تمرکز بر کیفیت، تعامل، و شخصی‌سازی، برای گروه‌های کوچک (ده نفره) طراحی شده‌اند. این دوره‌ها با ترکیب یادگیری برخط و حضوری (مانند کلاس معکوس)، بازخورد مستقیم اساتید و تطبیق محتوا با نیازهای خاص سازمان‌ها یا جوامع آموزشی، به ویژه در آموزش حرفه‌ای مؤثرند؛ لذا این پژوهش با مرور نظام‌مند به‌عنوان روشی برای ارزیابی شواهد موجود در مورد اسپوک­ها، به بررسی چالش‌ها و فرصت­ها آن می‌پردازد.روش‌ها‌: پژوهش از نظر هدف کاربردی و به لحاظ رویکرد از نوع کیفی و به روش مرور نظام­مند با استفاده از دستورالعمل پریزما و با استفاده از روش هفت مرحله­ای فراترکیب سندلوفسکی و باروسو (Sandelowski & Barroso) انجام شده است. پژوهش­های مورد مطالعه به شیوه نمونه­گیری هدفمند و از پایگاه‌های معتبر خارجی در بازه زمانی 2013 تا 2023 انتخاب شد. در پایگاه‌های اطلاعاتی مذکور، کلیدواژه‌های دوره­های برخط، اسپوک و دوره­های برخط خصوصی کوچک بررسی و در جست‌وجوی اولیه تعداد 504 مقاله شناسایی شد که با در نظر گرفتن معیارهای ورود و خروج، 20 مقاله واجد شرایط تشخیص داده شد و وارد فرایند کد گذاری و  تحلیل مضمون به شیوه بروان و کلارک(2006) گردید.یافته‌ها: از داده­های حاصل از این پژوهش­ها در مراحل ابتدایی کدگذاری باز صورت گرفت که با استفاده از مطالعه اولیه 130 کد اولیه شناسایی و استخراج و دسته­بندی شدند. فرایند مقایسه مستمر کدهای اولیه براساس وجوه تشابه منجر به استخراج 4 مضمون اصلی و 18 مضمون فرعی در ارتباط با اسپوک شد. مضامین اصلی عبارتند از: تعاریف و مفاهیم اسپوک، مؤلفه­های اسپوک، فرصت­های اسپوک و چالش­های اسپوک. تعاریف شامل 4 دسته، تعریف ترکیبی، مقایسه­ای، مشارکتی و مفهومی است. مؤلفه­های اسپوک نیز شامل هدف، نقاط عطف، تمرین، ارزشیابی، پشتیبانی و تعامل است. فرصت­ها و چالش­ها نیز از 4 دیدگاه دانش‌آموزان، مربیان، متخصصین و مؤسسات آموزش عالی مشخص شد.نتیجه‌گیری: نتایج مطالعات نشان می‌دهند که استفاده از اسپوک­ها می‌تواند به افزایش انگیزه یادگیری، بهبود رضایت دانشجویان و ارتقاء نتایج یادگیری منجر شود  و در توسعه مهارت‌های محاسباتی، و مقابله با تقلب تحصیلی موفق عمل کرده‌اند؛ و اگر از دوره‌های اسپوک از لحاظ محتوا به‌صورت متنوع استفاده شود می‌توانند موفق عمل کنند. از چالش‌های پیش رو می‌توان به نیاز به مهارت‌های فناوری اطلاعات، عدم دسترسی به اینترنت مطمئن و محدودیت‌های زمانی اشاره کرد. همچنین، در برخی موارد، عدم تعامل اجتماعی کافی ممکن است به کاهش احساس تعلق و ارتباط بین دانشجویان منجر شود. همچنین نتایج حاکی از آن است که اسپوک­ها در محیط‌های آموزشی که نیاز به انعطاف‌پذیری و شخصی‌سازی بالایی دارند، مورد استفاده قرار گیرند. همچنین در ارتباط با دیدگاه دانش­آموزان، نتایج نشان داد، دانش‌آموزان باید به یادگیرندگان خودمختار تبدیل شده و انگیزه و کنشگری را در دوره از خود نشان دهند.