بررسی راهبردهای فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در حوزه سیاست‌گذاری جمعیتی کشور

نویسندگان

1 عضو هیئت علمی پژوهشگاه فرهنگ هنر و ارتباطات

doi
10.22034/scs.2023.351187.1334
چکیده

نقش فرهنگ در تغییرات جمعیتی مهم و تاثیرگذار است. هدف پژوهش، بررسی راهبردهای فرهنگی سیاست‏های جمعیتی است. از این‏رو، می‎کوشد به این سوال پاسخ دهد که راهبردهای فرهنگی در حوزه سیاست‏گذاری جمعیتی دارای چه نقاط ضعف و قوتی است؟ این پژوهش کاربردی بوده و با روش کیفی و الگوی سوات تلاش می‏شود نقاط قوت و ضعف راهبردهای فرهنگی درحوزه سیاست‏های جمعیتی وهمچنین فرصت‎ها و تهدیدهای محیط بیرونی شناسایی و توصیف شود. در توصیف نقاط قوت و ضعف از متن سیاست‎های کلی جمعیت و اسنادبالادستی و نظرخبرگان استفاده می‎شود. تهدیدهای فرهنگی روز جامعه نیز براساس نظریۀ نوسازی شناسایی و تحلیل می‎گردد. سپس راهبردهای پیشنهادی با تمرکز بر نقاط ضعف و تهدیدهای فرهنگی ارائه می‎شود. شیوه جمع‎آوری اطلاعات نیز کتابخانه‎ای است.نقش فرهنگ در تغییرات جمعیتی مهم و تأثیرگذار است. هدف پژوهش، بررسی راهبردهای فرهنگی سیاست‏های جمعیتی است. ازاین‏رو، می‎کوشد به این سؤال پاسخ دهد که راهبردهای فرهنگی در حوزه سیاست‌گذاری جمعیتی دارای چه نقاط ضعف و قوتی است؟ این پژوهش کاربردی بوده و با روش کیفی و الگوی سوات تلاش می‏شود نقاط قوت و ضعف راهبردهای فرهنگی درحوزه سیاست‏های جمعیتی و همچنین فرصت‎ها و تهدیدهای محیط بیرونی شناسایی و توصیف شود. در توصیف نقاط قوت و ضعف از متن سیاست‎های کلی جمعیت و اسناد بالادستی و نظر خبرگان استفاده می‎شود. تهدیدهای فرهنگی روز جامعه نیز براساس نظریه نوسازی شناسایی و تحلیل می‎گردد. سپس راهبردهای پیشنهادی با تمرکز بر نقاط ضعف و تهدیدهای فرهنگی ارائه می‎شود. شیوه جمع‎آوری اطلاعات نیز کتابخانه‎ای است. یافته‏های پژوهش، نشان می‏دهد راهبردهای فرهنگی در حوزه سیاست‌گذاری جمعیتی با توجه به وضعیت فرهنگی جامعه (محیط بیرونی) در حالت تدافعی است؛ این وضعیت ناشی از غلبة نقاط ضعف سیاست‏های جمعیتی بر نقاط قوت (عوامل درونی) و چیرگی تهدیدهای فرهنگی بر فرصت‎ها (عوامل بیرونی) است. فاصله بین واقعیت‎های روز جامعه و سیاست‎های فرهنگی، نگاه کمّی و کم‎توجهی به موانع فرهنگی از مهم‎ترین ضعف‎های درونی سیاست‎ها و راهبردهای فرهنگی افزایش جمعیت است. مؤلفه‏های فرهنگی نوین مانند فردگرایی، مصرف‏گرایی، لذت‎گرایی، تن‎پرستی و جایگزینی حیوانات به‎جای فرزندآوری نیز مهم‏ترین تهدیدهای رشد جمعیت است که با وضعیت مطلوب فاصله دارد. دراین‌راستا، راهبردهایی همچون توجه به میزان پذیرش فرهنگی خانواده‎‎ها، اعتمادسازی فرهنگی، سرمایه‎گذاری بر مهارت انتخاب‏گری در مواجه با تحولات فرهنگی نوین، ضرورت انجام آمایش فرهنگی و برنامه‏ریزی براساس تراکم و تفاوت‎های فرهنگی پیشنهاد می‏شود.