چگونگی استقرار مدارس علمیه در شهرهای تاریخی دورۀ اسلامی (مطالعۀ موردی: شهرهای قزوین و اصفهان)
نویسندگان
1 دانشیار گروه معماری، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران، مسئول مکاتبات
2 استادیار گروه شهرسازی، دانمشکده معماری و شهرسازی، واحد قزوین، دانشگاه آزاد اسلامی، قزوین، ایران
3 پژوهشگر دکتری، دانش آموخته کارشناسی ارشد گروه معماری، دانشکده معماری و شهرسازی، واحد قزوین، دانشگاه آزاد اسلامی، قزوین، ایران
4 دانش آموخته کارشناسی ارشد فناوری معماری، دانشکدة معماری، پردیس هنرهای زیبا، دانشگاه تهران
doi
10.22059/jhgr.2017.237263.1007493چکیده
پیش از اسلام، مراکز آموزشی در مجاور کاخها، مراکز حکومتی یا آتشکدهها و نقاطی دور از مراکز تجاری قرار داشت، اما در دوران اسلامی، امکان تحصیلات عالی کمابیش برای همة گروههای مردم فراهم شد و مراکز آموزشی در سطح شهر یا در کنار بازار شکل گرفت. هدف از این پژوهش رسیدن به مدلی دربارة معیارهای جانمایی و مکانیابی مدارس در دورة اسلامی است که با بررسی محل استقرار مدارس علمیه در شهرهای قزوین و اصفهان صورت گرفته است. پرسش پژوهش این است که بهطور معمول مدرسههای علمیه در چه نقاط و محورهایی ساخته میشدند؟ در این پژوهش از روش تاریخی و توصیفی-تحلیلی استفاده شده است. مبانی نظری پژوهش بر این دیدگاه استوار است که از یکسو بهسبب ارتباط کارکردی و آیینی مدارس با مساجد، بهویژه مسجد جامع و از سوی دیگر بهدلیل رعایت محرمیت محلههای مسکونی و دوری فضاهای عمومی و مردانه از آنها، بیشتر مدرسههای علمیه در کنار بازار و گذرهای عمومی شکل میگرفتند. نتایج پژوهش نشان میدهد بیشتر مدارس در شهرهای بزرگ، در امتداد راستة بازار شکل میگرفتند و این امر در اصفهان مشهود است، اما از آنجا که عدهای در زمین یا محل مورد نظر مدرسهای میساختند، شماری از این مدارس در محلههای مسکونی ساخته میشد. مدارس دورة قاجار در قزوین نیز بیشتر در داخل محلههای مسکونی شکل گرفته است.
