فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

مقدمه: دیابت نوع ۲، یک بیماری متابولیکی مزمن و چندعاملی است که با مقاومت انسولینی، اختلال عملکرد سلول‌های بتای پانکراس و التهاب مزمن با شدت پایین مشخص می‌شود. هدف از این مرور سیستماتیک، بررسی جامع مسیرهای سلولی و مولکولی کلیدی درگیر در دیابت نوع ۲ و ارزیابی نقش ورزش در تنظیم این مسیرها به‌عنوان یک مداخله غیردارویی مؤثر بود. روش‌ها: جستجوی نظام‌مند در پایگاه‌های PubMed، Scopus، Web of Science و Google Scholar انجام شد. مطالعات منتشر شده بین ژانویه ۲۰۱۵ تا ژوئیه ۲۰۲۵ که به بررسی مسیرهای مولکولی و سلولی مرتبط با دیابت نوع ۲ و/ یا اثرات ورزش بر این مسیرها پرداخته بودند، وارد مطالعه شدند. انتخاب مطالعات و استخراج داده‌ها بر اساس معیارهای ورود و خروج از پیش تعیین‌شده انجام شد. داده‌های مربوط به مسیرهای مولکولی، پیامدهای متابولیکی و اثرات ورزش به‌صورت کیفی استخراج و تحلیل شدند. یافته‌ها: در مجموع، ۲۱ مطالعه با کیفیت مناسب وارد تحلیل نهایی شدند. نتایج نشان دادند که اختلال در مسیرهای سیگنال‌دهی PI3K/Akt، AMPK،NF‑κB  و JNK، همراه با تغییرات اپی‌ژنتیکی، اختلال عملکرد میتوکندری و ترشح غیرطبیعی آدیپوکاین‌ها، نقش محوری در بروز مقاومت انسولینی، اختلال عملکرد سلول‌های بتا و التهاب مزمن در دیابت نوع ۲ دارند. ورزش با فعال‌سازی AMPK، بهبود عملکرد PI3K/Akt، مهار مسیرهای  NF‑κBو JNK، تنظیم اپی‌ژنتیکی بیان ژن‌ها، افزایش بیوژنز میتوکندری و تعدیل پروفایل آدیپوکاین‌ها، موجب بهبود متابولیسم گلوکز و حساسیت به انسولین می‌شود. ناهمگنی در طراحی مطالعات، نوع و شدت پروتکل‌های ورزشی و شاخص‌های پیامدی، امکان مقایسه مستقیم نتایج را محدود کرد و متاآنالیز انجام نشد. نتیجه‌گیری: ورزش به‌عنوان یک راهبرد درمانی چندوجهی، توانایی هدف‌گیری همزمان چندین مسیر سلولی و مولکولی درگیر در دیابت نوع ۲ را دارد. این یافته‌ها از نقش مداخلات ورزشی هدفمند در پیشگیری، کنترل و درمان دیابت نوع ۲ حمایت کرده و می‌توانند زمینه‌ساز توسعه رویکردهای پزشکی شخصی‌سازی‌شده در آینده باشند.