توسعه ایران بر مبنای مسئله هویت در اندیشه سید فخرالدین شادمان
نویسندگان
1 استاد یار گروه آموزشی علوم سیاسی، دانشکده حقوق، علوم سیاسی و تاریخ، دانشگاه یزد، یزد، ایران.
2 دانشجوی دکتری اندیشه سیاسی ،دانشکده علوم انسانی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران.
doi
10.22034/scs.2022.154557چکیده
جامعه ایران از اواسط دوره قاجار پس از مواجهه با تمدن غربی، با مسئلهای بزرگ روبرو شد و آن عقبماندگی ایران در دایره مدرنیته بود. راهکار روشنفکران ایرانی از میرزا آقاخان کرمانی تا علی شریعتی علیرغم تفاوتهای بسیار بر محور حفظ هویت ملی در مقابل دگرِ غربی و عربی و یا بازگشت به منِ ایرانی بود که زمانی قلب عالم بود؛ اما همین هویتیابی ایرانی محل مناقشه بسیار بود. در این پژوهش با اتکا به نظریه ملیگرایی ضیاء ابراهیمی و برمبنای روش هرمنوتیک زمینه - مولف اسکینری، راهکار شادمان از روشنفکران عصر پهلوی در مواجهه با مسئله عقبماندگی ایرانی واکاوی میشود. ملیگرایی بیجاساز با رویکرد قومی، عامل عقبماندگی ایران را هجوم اعراب و راه برونرفت از آن را بازگشت به هویت ایران باستان میداند، اما ملیگرایی مدنی، عامل عقبماندگی را در ناکارآمدی و ضعف درونی جامعه جست و جو مینماید که راهحل آن در قانونگرایی، حفظ هویت ملی با تمام تنوعهای خود و بهرهگیری از همه هویتهای ظرفیتساز خلاصه میکند. براین اساس، سؤال محوری ما در این پژوهش در مواجهه با اندیشه شادمان این است که راهکار شادمان برای جبران عقبماندگی ایرانی چیست؟ شادمان به ما نشان میدهد، راه توسعه در عصر مدرن، حفظ و به هنگام سازی هویت ملی از طریق ابزار زبان، و متاثر از آن تسخیر تمدن غرب از طریق علم گرایی زمینه مندانه میداند. بنابراین او نگاه تکساحتی، تکنیکی و شبه ایدئولوژیک به هویت، زبان و تمدن غربی ندارد.
