ارزیابی دیداری و روان‌شناختی پالت‌های رنگی قالی‌های دست‌بافت شهر سنندج در دورۀ قاجار

نویسندگان

1 استادیار، گروه پژوهشی هنرهای سنتی، پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری، تهران، ایران، صندوق‌پستی: 11167-13437.

doi
10.30509/jscw.2025.167524.1230
چکیده

قالی‌‌های دست‌‌بافت سنندج (یا سنه) یکی از زیباترین و مستحکم‌‌ترین دست‌‌بافته‌‌های ایلات و عشایری غرب ایران هستند که به شدت تحت تأثیر خصوصیات قومی و اقلیم جغرافیایی بافندگانش قرار دارند. عنصر رنگ نیز به‌‌عنوان یکی از ارکان سه‌‌گانه دیداری (طرح، نقش و رنگ) نزد هنرمندان بافنده کرد از جایگاه ویژه‌‌ای برخوردارست. بر این اساس، جامعه آماری مورد مطالعه در این پژوهش چهار تخته قالی دست‌‌بافت محفوظ در موزه فرش ایران با قدمتی بیش از صد سال و متعلق به دوره قاجار است. این پژوهش بر اساس مطالعات کتاب‌‌خانه‌‌ای، مشاهدات میدانی و به‌‌شیوه توصیفی- تحلیلی نگاشته شده و در پی یافتن پاسخی مناسب برای این پرسش مهم است که نحوه انتخاب و الگوی هم‌‌نشینی فام‌‌ها در پالت‌های رنگی قالی‌‌های سنندج چگونه می‌باشد. هدف این پژوهش، شناسایی فام‌‌های منتخب پالت‌‌های رنگی به کمک اطلس رنگ مانسل و همچنین، ارزیابی الگوهای هماهنگی رنگ‌‌ها بر اساس تئوری شناخته شده ایتن از دو منظر دیداری و روان‌‌شناختی است. نتایج نشان می‌‌دهند که برای رنگ‌‌آمیزی این قالی‌‌ها از فام‌‌های گرم بیش از فام‌‌های سرد استفاده شده است. همچنین، تباین‌های رنگی غالب در این قالی‌‌ها از نوع «گرم- سرد، تیره- روشن و وسعت» است.