فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

سفرنامۀ «گذر از سه دریا» اثر آفاناسی نیکیتین، متنی چندفرهنگی و چندزبانه است. اساس روایی متن، سفر و مشقات آن، مسیر، توصیف فرهنگ‌های گوناگون، تجارت، مملکت‌داری و نیایش به زبان‌های «خودی» و «دیگری» است. گذرِ آفاناسی، بازرگان مسیحی تِوِری از سه دریای دِربِند (کاسپین)، هندوستان (اقیانوس هند) و استانبول (دریای سیاه) سبب شد تا او با ملت‌های گوناگون و با ادیانی غیر از مسیحیت مانند اسلام و هندو آشنا شود. نیایش‌های آفاناسی در «گذر از سه دریا» با توجه به ارتباط نویسندۀ آن با اقوام گوناگون به ‌طور عمده به زبان‌های روسی (زبان مادری)، عربی، فارسی، ترکی و مازنی نوشته شده است. هدف پژوهش پاسخ به پرسش‌های پیش‌رو است: دلایل ذکر اسماءالحسنی، آیات قرآنی و همچنین نیایش به زبان فارسی، عربی و ترکی در اثر «گذر...» چیست؟ آیا آفاناسی با به‌کارگیری عبارات و واژه‌های بیگانه اسلامی مسلمان شد؟ انتخاب نام ایرانی - اسلامی خواجه یوسف خراسانی و به‌کارگیری واژه‌ها و عبارات عربی به‌ویژه اسماءالحسنی و آیات قرآنی و همچنین نیایش به زبان‌های بیگانه سبب شده تا برخی پژوهشگران به این نتیجه برسند که او به اسلام گرویده است اما با بررسی نسخه‌های مختلف می‌بینیم او در نثرِ خودمستند «گذر...» اشاره‌ای به این مسئله به صراحت نکرده است و به ‌نظر می‌رسد هدف او بیشتر تشویق به گفت‌و‌گوی بینافرهنگی و میان ادیان باشد تا پذیرش و اعلام دین دیگری.