فراتحلیل سطح رفتارهای مسئولانه جامعه ایران در مواجهه با محیط‌زیست بر اساس رویکرد تکاملی راجرز

نویسندگان

1 دانشگاه علوم پزشکی ایران

2

doi
10.30473/ee.2026.73831.2822
چکیده

به اعتقاد بسیاری از صاحب‌نظران محیط‌زیست، مقیاس مشکلات محیط‌زیستی به­عنوان چالشی جهانی، ناشی از این است که روشی که انسان در سکنی گزیدن و استفاده از زیستگاه خود برگزیده، محصول کنش­های غیرمسئولانۀ انسان است، به‌طوری‌که برخی از مناطق در وضعیت بحرانی قرار دارد؛ بنابراین هدف این پژوهش، واضح­سازی تأثیر رفتارهای مسئولانه جامعه ایران در مواجهه با محیط­زیست با مرور نظام­مند ادبیات نظری می­باشد. در این پژوهش، نظام گردآوری داده­ها به شیوه اسنادی بوده و داده­های نوشتاری مرتبط با رفتارهای مسئولانه زیست­محیطی برحسب پیشایندها، ویژگی­ها، پیامدها، ارجاع­های مفهوم و مفاهیم مرتبط، با استفاده از روش تکاملی راجرز به­عنوان یک روش سیستماتیک مورد تحلیل قرار می­گیرد. نتایج بیانگر آن است که چهار پیشایند: فردی و اجتماعی، شناختی، مدیریتی و حاکمیتی و طبیعی، شرایط پیشینی برای عینیت یافتن دو ویژگی، عملکردی و ساختاری با مفهوم هستند. همچنین علاوه بر پیامدهای مثبت، پیامدهای منفی نیز با احتمال مغایرت در نتایج وجود دارد. همین­طور، ارجاع­های مفهوم به واضح­سازی بیشتر ویژگی­ها و مفاهیم مرتبط نیز به فهم شباهت­ها، تفاوت­ها و توصیف مفهوم کمک کرده است. در این ‌بین نگرش، آگاهی و دانش زیست­محیطی از پیش‌شرط‌های ضروری در تغییر رفتارهای مسئولانه بوده که به تقویت احساس مسئولیت نسبت به محیط­زیست می­انجامد، پذیرش مسئولیت، اخلاق زیست­محیطی را توسعه می­دهد و توسعه اخلاق، عاملی مؤثر در رفع بحران­های زیست­محیطی خواهد بود.