بررسی سهم سطوح مختلف تحصیلات افراد جامعه برآلودگی محیط‌زیست

نویسندگان

1 دانشگاه علوم پزشکی اصفهان

2 دانشگاه آزاد اسلامی

3

doi
10.30473/ee.2026.74823.2858
چکیده

آلودگی محیط‌زیست به‌عنوان یکی از مهم‌ترین چالش‌های جهانی، همواره مورد توجه و هشدار مجامع بین‌المللی قرار گرفته و پیامدهای گسترده‌ای بر اکوسیستم‌ها و جوامع انسانی برجای گذاشته است. کشورهای در حال توسعه مانند ایران بیش از دیگران در معرض این تهدید قرار دارند، زیرا روند فزاینده شهرنشینی، صنعتی‌شدن و مصرف انرژی طی دهه‌های اخیر، شدت تخریب محیط‌زیست را به‌طور چشمگیری افزایش داده است. آموزش به‌عنوان عاملی کلیدی در ارتقای آگاهی، مسئولیت‌پذیری و رفتارهای پایدار شناخته می‌شود، اما بررسی‌های تجربی در خصوص تأثیر کمی آن بر آلودگی زیست‌محیطی محدود بوده است. این پژوهش با استفاده از داده‌های رسمی کشور و به‌کارگیری روش اقتصادسنجی متغیر ابزاری (IV) و تخمین حداقل مربعات دومرحله‌ای (2SLS)، به تحلیل رابطه علی میان سطوح مختلف تحصیلات و کیفیت محیط‌زیست در ایران طی سال‌های ۱۳۸۵ تا ۱۳۹۹ پرداخته است. نتایج نشان می‌دهد که میان تحصیلات و آلودگی زیست‌محیطی رابطه‌ای منفی و معنادار وجود دارد. در این میان، سطوح تحصیلات تکمیلی به‌ویژه کارشناسی ارشد و دکتری بیشترین نقش را در کاهش انتشار دی‌اکسیدکربن داشته‌اند، در حالی‌که مقاطع پایین‌تر نیز هرچند با اثرگذاری کمتر، تأثیری مثبت بر بهبود کیفیت محیط‌زیست دارند. یافته‌ها بر اهمیت تحصیلات در تقویت رفتارهای زیست‌محیطی و ضرورت سیاست‌گذاری آموزشی با رویکرد پایداری تأکید دارند. به‌طور کلی، ارتقای سطح آموزش علاوه بر توسعه سرمایه انسانی، ابزاری مؤثر برای کاهش آلودگی و دستیابی به توسعه پایدار به‌شمار می‌رود.