عوامل مؤثر بر ردپای اکولوژیکی ایران: نقش آموزش و سیاست‌های انرژی پایدار

نویسندگان

1

2 دانشگاه تربیت مدرس

3 دانشگاه علوم پزشکی اصفهان

4

doi
10.30473/ee.2025.75189.2869
چکیده

این پژوهش به بررسی عوامل اثرگذار بر ردپای اکولوژیکی ایران می‌پردازد، با تأکید ویژه بر نقش آموزش و سیاست‌های انرژی پایدار. ردپای اکولوژیکی، به‌عنوان شاخصی مهم برای سنجش فشار انسانی بر منابع طبیعی، در ایران به‌دلیل وابستگی گسترده به سوخت‌های فسیلی و چالش‌های زیست‌محیطی نیازمند تحلیل دقیق است. هدف اصلی این مطالعه، بررسی تأثیر مصرف انرژی‌های تجدیدپذیر، رشد اقتصادی، ارزش افزوده بخش صنعت و آموزش بر ردپای اکولوژیکی ایران طی سال‌های ۱۳۴۰ تا ۱۴۰۲ با استفاده از مدل غیرخطی خودرگرسیونی با وقفه‌های توزیعی (NARDL) است. شکاف پژوهشی اصلی در مطالعات پیشین، کم‌توجهی به نقش آموزش به‌عنوان عاملی نرم‌افزاری در پایداری، در کنار متغیرهای اقتصادی و انرژی، و تمرکز بر روابط خطی به‌جای بررسی اثرات غیرخطی و نامتقارن است. نوآوری این پژوهش، گنجاندن آموزش زیست‌محیطی در مدل NARDL برای ایران است که برای اولین بار امکان تحلیل اثرات مثبت و منفی تکانه‌ها را فراهم می‌کند. یافته‌ها نشان می‌دهد که مصرف انرژی‌های تجدیدپذیر و رشد اقتصادی پایدار در کوتاه‌مدت ردپای اکولوژیکی را کاهش می‌دهند، اما تکانه‌های مثبت و منفی می‌توانند اثرات متفاوتی داشته باشند. در بلندمدت، آموزش نقشی کاهنده و معنادار ایفا می‌کند. نتایج پیشنهاد می‌کند که سیاست‌گذاران با گسترش استفاده از انرژی‌های پاک، وضع مالیات بر آلاینده‌ها و تقویت آموزش زیست‌محیطی، به کاهش ردپای اکولوژیکی و تحقق توسعه پایدار کمک کنند. این مطالعه بر اهمیت یکپارچگی ابعاد اقتصادی، اجتماعی و زیست‌محیطی تأکید دارد.