استفاده از روش‌های طیف‌سنجی و میکروسکوپی در بررسی شاخصه‌های شناسایی رنگ‌ماده تولیدی بر اساس دستور العمل‌های سنتی ایرانی: زرد زرنیخ

نویسندگان

1 دانشیار، گروه مرمت و باستان‌سنجی، دانشکده حفاظت آثار فرهنگی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز، تبریز، ایران، کدپستی: 5164736931.

2 دانشیار، گروه مرمت و باستان‌سنجی، دانشکده حفاظت آثار فرهنگی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز، تبریز، ایران، کدپستی: 5164736931

3 کارشناسی ارشد، گروه مرمت و باستان سنجی، دانشکده حفاظت آثار فرهنگی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز، تبریز، ایران، کدپستی: 5164736931

doi
چکیده

با توجه به اهمیت زرنیخ زرد در هنر ایرانی، در این پژوهش رنگدانه زرد حاصل از معادن زرنیخ شهر تکاب استان آذربایجان غربی مورد بررسی قرار گرفته است. بدین ترتیب از روش‌های مختلف طیف‌سنجی و میکروسکوپی برای بررسی رنگدانه و انواع رنگ‌ماده‌های ساخته شده از آن بر اساس رساله‌های مختلف از جمله حلیه الکتاب، مرکب و جلد‌سازی و همچنین مرکب و خط استفاده شده است. نتایج طیف‌سنجی رامان نشان داد که بست‌های صمغ عربی و روغن کنجد تداخل چندانی را با طیف رنگدانه ایجاد نکرده و از این‌رو شناسایی زرنیخ زرد به این روش به‌خوبی امکان‌پذیر است. PLM نیز به شناسایی زرنیخ بر اساس ویژگی‌های بلورشناسی آن کمک بسزایی می‌کند. بررسی با استفاده از SEM-EDX نیز نشان داد میزان ارسنیک و گوگرد به ترتیب 09/29 و 82/49 (%wt) در این رنگدانه است. اگرچه به دلیل عدم وجود نوار جذبی شاخص در ناحیه فروسرخ میانی، نمی توان از داده های FTIR برای شناسایی این رنگدانه بهره برد اما نتایج نشان داد که شاخصه‌های طیفی زرنیخ زرد در ترکیب با روغن بهتر از صمغ حفظ شده است.