فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

پیشینه و اهداف: ترکیب آموزش حضوری با آموزش الکترونیکی، منجر به ایجاد شیوه‌ای جدید در آموزش و یادگیری به نام یادگیری ترکیبی گردیده است که در صورت استفاده صحیح به بهبود یادگیری و موفقیت تحصیلی دانش‌آموزان منجر می‌شود. از سوی دیگر، تاکید بر نظریات جدید یادگیری چون ساختن­گرایی و به کارگیری آن در راهبردهایی چون نقشه های مفهومی یادگیرنده را از منفعل بودن و دریافت کننده صرف اطلاعات دور کرده و درگیری تحصیلی او را به ارمغان می آورد. نقشه های مفهومی رایانه محور در استراتژهای یادگیری متعددی از جمله یادگیری ترکیبی به خدمت گرفته شده اند. پژوهش حاضر باهدف بررسی اثربخشی آموزش ترکیبی مبتنی بر نقشه مفهومی بر یادگیری مطالعات اجتماعی دانش‌آموزان پسر پایه ششم انجام شد.روش‌ها‌: روش پژوهش نیمه آزمایشی با طرح پیش‌آزمون- پس‌آزمون  همراه با گروه کنترل بود. جامعه آماری پژوهش تمامی دانش‌آموزان پسر پایه ششم ابتدایی شهرستان بیرجند در سال تحصیلی 02-01 بودند. نمونه آماری پژوهش 60 نفر از دانش‌آموزان پسر پایه ششم بودند که با شیوه نمونه‌گیری در دسترس انتخاب شدند. برای گردآوری داده‌ها از پیش‌آزمون - پس‌آزمون‌ محقق ساخته مطالعات اجتماعی استفاده گردید. با استفاده از جدول دوبعدی هدف-محتوا روایی محتوایی سوالات آزمون مورد بررسی قرار گرفت. همچنین، متخصصان و 3 تن از همکاران پایه ششم روایی صوری آزمون را تایید کردند. همچنین، ضریب پایایی سؤالات آزمون نیز با استفاده از ضریب آلفای کرونباخ محاسبه شد که میزان 81/0 به دست آمد. این آزمون دارای دو بخش بود. در بخش نخست، ضمن دریافت اطلاعات جمعیت شناختی مشارکت کنندگان، دستورالعمل تکمیل سوالات نیز گنجانده شده بود و بخش دوم نیز حاوی 20 سوال چهارگزینه ای بود که از 8 درس آخر کتاب مطالعات اجتماعی تهیه و طراحی شده بود. جهت تجزیه‌وتحلیل داده‌ها، علاوه بر آمار توصیفی از آزمون آماری تحلیل کوواریانس استفاده شد.یافته‌ها: نتایج نشان داد که بین میانگین نمرات متغیر یادگیری مطالعات گروه‌های آزمایش و کنترل تفاوت معناداری وجود دارد. با در نظر گرفتن مجذور اتا می‌توان گفت کاربرد آموزش ترکیبی مبتنی بر نقشه مفهومی، 2/19 درصد واریانس نمرات پس‌آزمون یادگیری را تبیین می‌کند(F(57,1)=13/60, p<0/005 partial ŋ2=19/2%) .نتیجه‌گیری: یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که آموزش ترکیبی مبتنی بر نقشه‌های مفهومی بر یادگیری مطالعات اجتماعی دانش‌آموزان موثر بوده است. همانطور که مطالعات نشان می­دهند در طی دوران همه­گیری کرونا، آموزش مجازی تنها راه ممکن برای حفظ سلامتی یادگیرندگان و جلوگیری از بسته شدن طولانی مدت اماکن آموزشی قلمداد شد و اکنون پس از پایان دوران همه­گیری کرونا، ضعف های جدی در زمینه های متعدد تحصیلی و تربیتی مشاهده می گردد. بنابراین، بهره‌گیری از یادگیری ترکیبی با محوریت استفاده از نقشه های مفهومی الکترونیکی، رویکردی اثربخش در رفع ضعف­های ناشی از آموزش مجازی در دوران همه گیری و اقدامی مؤثر در جهت جبران و تثبیت یادگیری آنان در پسا کرونا است. این رویکرد سبب خواهد شد تا بین مفاهیم اصلی درس جدید و آموخته های قبلی دانش آموزان پیوند عمیق تر برقرار گردد و نقش اصلی در این فرآیند برعهده دانش آموز باشد. از محدودیت های پژوهش حاضر، می توان به مداخلات آزمایشی توسط پژوهشگر اشاره کرد که می تواند در سوگیری نتایج تاثیرگذار باشد. نداشتن مرحله پیگیری از دیگر محدودیت های مطالعه فوق بود. لذا، پیشنهاد می گردد سایر پژوهشگران با رفع محدودیت های روش شناختی ذکر شده و همچنین اعمال سایر متغیرهای موثر بر یادگیری نسبت به انجام پژوهش های جدید با جوامع و حجم نمونه متفاوت، در دروس و مقاطع تحصیلی دیگر و با جنسیت‌های متفاوت مبادرت ورزند. این امر دقت نتایج را بالا برده و بر قدرت تعمیم دهی نتایج می افزاید. بر اساس نتایج به دست آمده از مطالعه حاضر می‌توان نسبت به برگزاری کارگاه و دوره های آموزشی در جهت توانمندی همکاران در به کارگیری نقشه های مفهومی الکترونیکی و بهره گیری از آن در تدریس اقدام کرد. افزون بر موارد فوق، می توان در برنامه درسی و آموزشی دوره دوم ابتدایی از نقشه های مفهومی الکترونیکی در جای جای فرآیند یاددهی-یادگیری استفاده کرد. یک روش موثر، استفاده از تلفیق دروس کار و فناوری، مطالعات اجتماعی و هنر است. این امر می تواند علاوه بر تقویت یادگیری در پرورش حس زیبایی شناختی دانش آموزان نیز موثر باشد. در نهایت، بهره گیری از سواد فناورانه در طراحی نقشه های مفهومی و تشویق دانش آموزان به استفاده از آن به هنگام ارائه های کلاسی را می توان از دیگر پیشنهادهای کاربردی که انگیزه پیشرفت را در دانش آموزان تقویت می کند، دانست.