فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

هدف این پژوهش، تدوین یک برنامه درسی جامع و نوآورانه آموزش محیط‌زیست با تمرکز بر مقوله آب، مبتنی بر رویکرد «حواس افزوده» و با تأکید بر ظرفیت‌های دانش بومی ایرانیان در حوزه مدیریت و حفاظت منابع آب است. این برنامه برای پایه‌های سه‌گانۀ دورۀ اول متوسطه طراحی شده و در پی ارتقاء سواد محیط‌زیستی دانش‌آموزان با تکیه بر تجربۀ حسی-زیستی، درک زمینه‌ای و مشارکت فعال اجتماعی در مسائل آبی کشور می‌باشد. در این راستا، از ترکیبی از روش‌های تحلیل محتوای اکتشافی، طراحی آموزشی مبتنی بر نظریه شناخت موقعیتی و اصول یادگیری تجربی، استفاده شده است. چارچوب مفهومی پژوهش بر مبنای پیوند میان الگوهای آموزش محیط‌زیست تحول‌گرا، یادگیری مبتنی بر مکان، نظریه‌های چندحسی‌سازی یادگیری و اصول معرفت‌شناسی بومی ایرانی در حوزۀ آب شکل گرفته است. تحلیل منابع تاریخی، مردم‌نگارانه و اسنادی مرتبط با فرهنگ آبی ایران منجر به شناسایی گره‌گاه‌هایی شد که امکان تبدیل آن‌ها به موقعیت‌های یادگیری چندحسی، بوم‌مبنا و درگیرکننده را فراهم می‌سازد. در گام بعد، با بهره‌گیری از الگوی طراحی بازگشتی، اهداف یادگیری، استانداردهای محتوایی و سازوکارهای ارزیابی تکوینی و عملکردی، همسو با سطح رشد شناختی، عاطفی و اجتماعی دانش‌آموزان متوسطه اول، تنظیم شد. ویژگی متمایز این برنامه درسی، بهره‌گیری از فناوری‌های ساده حواس‌افزا و ابزارهای تعاملی برای غنی‌سازی تجربه یادگیری حسی در بسترهای آموزشی رسمی و غیررسمی است؛ به گونه‌ای که فرآیند یادگیری، از ساحت نظری به تجربه محیط‌زیستی و ادراک میان‌حسی در بسترهای واقعی چون باغ مدرسه، میراث آبی محلی یا کارگاه‌های میدانی تعمیم یابد. همچنین، با در نظر گرفتن اقتضائات اقلیمی، فرهنگی و تربیتی مناطق مختلف ایران، الگوهای بومی مدیریت منابع آب در قالب پروژه‌های درسی، داستان‌های محلی و کارپوشه‌های تحقیقاتی، در هسته یادگیری قرار گرفته‌اند. در نتیجه، این برنامه درسی، الگویی بین‌رشته‌ای، بوم‌سازگار و تحولی برای ارتقاء ظرفیت‌های محیط‌زیستی دانش‌آموزان فراهم می‌آورد و پیوندی نوآورانه میان دانش سنتی و دانش آموزشی معاصر با تأکید بر تجارب حسی و ادراکی برقرار می‌سازد.