فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

مقاله پژوهشیمقدمه: محل رویش گیاهان در اکوتیپ‌ها، تهیه، تحقیق و فرآوری آنها مهم می‌باشد. گیاه وج با نام علمی Acorus calamus L. دارای خواص فوق‌العاده‌ای بوده که توسط دانشمندان ایرانی همچون ابوعلی سینا، ذکریا رازی و عقیلی علوی خراسانی تأکید شده است. تهیه، شناسایی و مطالعه بر روی آن به سبب سختی کار و گمان به عدم وجود این گیاه در ایران مغفول مانده و اولین مقاله‌ی جامع و مروری روی وج در ایران توسط نویسندگان همین مطالعه انجام شده است. این مطالعه با هدف انجام آزمایشات گوناگون جهت شناخت بیشتر از وج از نظرخواص و اثرات دارویی اسانس و عصاره‌ی آن صورت پذیرفت.روش‌ها: پس از مطالعه و بررسی‌های همه جانبه و میدانی از اکوتیپ‌های مختلف گیاه وج در ایران، از 4 رویشگاه در سطح استان مازندران (رودپشت، گله کلاسفلی و کردخیل (F1)، ارزفون (F2)، پلسک (F3) و الندان-ازنی (F4) تهیه شد. مراحل خشک کردن، شناسایی هرباریومی، آناتومیکی و ریخت‌شناسی، اسانس‌گیری و بررسی عملکرد فیتوشیمیایی آن، تهیه‌ی عصاره‌ها و بررسی فعالیت بیولوژیکی اندام گیاه (هوایی و زیرزمینی) از مناطق مختلف ارزیابی شد.یافته‌ها: به دنبال یافتن اطلاعات هرباریومی و جغرافیایی گیاه وج و نتایج بررسی مشخصات موفولوژیکی و آناتومیکی اندام‌های آن در این پروژه مقایسه، ارائه و ازنظر گیاه‌شناسی تطبیق داده شد. بازده اسانس در اندام زیرزمینی نسبت به هوایی بیشتر بوده است. مجموع میزان اسانس استخراج شده از اندام زیرزمینی و هوایی در اکوتیپ F4 بیشترین بوده است. در 4 اکوتیپ، از اسانس‌های اندام‌های زیرزمینی و هوایی به ترتیب، 407 پیک (با میانگین 101/75) و 446 پیک (با میانگین 115/5) گزارش شد که ترکیبات دارویی همچون آسارون، سلین، کامفن و Epishyobunone مشاهده گردید. فعالیت ضد اکسایشی عصاره‌های آبی وج در جمعیت‌های مختلف قابل توجه بوده و بهترین عملکرد مربوط به عصاره‌ی آبی اندام زیرزمینی گیاه در جمعیت F2 با IC50  3/74 ± 222/1611 میلی‌گرم بر میلی‌لیتر بوده است.نتیجه‌گیری: تنوع در زیست بوم و مشخصات منطقه رویش،مهم بوده و بر عملکرد دارویی گیاهان تأثیر دارد. ترکیبات شیمیایی اسانس F2B و F1A عملکرد قوی‌تری داشته و در عصاره، اکوسیستم F2 بهتر بوده است. در مجموع، اندام‌های گیاه دارای اثربخشی و عملکرد خوبی بوده و می‌تواند به عنوان گیاهی دارویی مؤثر و آنتی‌اکسیدان قوی (پیشگیری‌کننده‌ی سرطان) مفید باشد که جا دارد مطالعات دیگر آزمایشگاهی، حیوانی و بالینی انجام شود.