فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

صنعت فرش به دلیل مصرف بالای آب و انرژی، استفاده گسترده از مواد شیمیایی و تولید پساب‌های آلوده، از چالش‌برانگیزترین بخش‌های صنعت نساجی از منظر پایداری زیست‌محیطی محسوب می‌شود. این مقاله مروری با تمرکز ویژه بر فرش ماشینی، چرخه تولید پایدار را در چارچوب رویکرد چرخه حیات و اقتصاد چرخشی به‌صورت تحلیلی و انتقادی بررسی می‌کند. تحلیل پژوهش بر سه محور اصلی استوار است: انتخاب مواد اولیه پایدار از طریق جایگزینی الیاف مصنوعی بکر با الیاف بازیافتی حاصل از بطری‌های پلاستیکی و ضایعات فرش، بهره‌گیری از پشم با مدیریت مسئولانه زنجیره تأمین، و به‌کارگیری فرآیندهای تولید سبز. در این راستا، فناوری‌هایی مانند رنگرزی بدون آب با سیال فوق‌بحرانی دی‌اکسید کربن، چاپ دیجیتال و تکمیل آنزیمی به‌عنوان راهکارهایی مؤثر برای کاهش مصرف آب، انرژی و مواد شیمیایی مورد بررسی قرار گرفته‌اند. همچنین راهبردهای اقتصاد چرخشی، از جمله طراحی برای بازیافت، بازیافت فرش به فرش و برنامه‌های بازپس‌گیری محصولات پایان‌عمر، به‌عنوان اجزای کلیدی گذار به تولید پایدار تحلیل شده‌اند. نتایج مرور منابع نشان می‌دهد که ادغام این راهبردها می‌تواند به کاهش چشمگیر انتشار کربن، حذف پساب صنعتی و افزایش کارایی منابع منجر شود. در شرایط ایران، هرچند محدودیت زیرساخت‌های بازیافت و لجستیک معکوس چالش‌برانگیز است، اما پیاده‌سازی یکپارچه این رویکرد می‌تواند نقش مهمی در ارتقای رقابت‌پذیری، توسعه صادرات سبز و دستیابی به رشد پایدار در صنعت فرش ماشینی ایفا کند.