فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

رشد و تعالی انسان یکی از بنیادی‌ترین دغدغه‌های منظومه معرفتی اسلام است که در آیات قرآن و روایات اهل‌بیت (ع) با مفاهیمی همچون تزکیه، قرب الهی، عقلانیت، عبودیت و عدالت مورد تأکید قرار گرفته است. بااین‌حال، در مواجهه با چالش‌های نوین تمدنی و گفتمان‌های رقیب مانند سکولاریسم فناورانه و ترانس اومانیسم، بازخوانی این آموزه‌ها از منظر آینده‌پژوهی ضرورت می‌یابد. پژوهش حاضر با رویکردی کیفی، کاربردی و با بهره‌گیری از تحلیل مفهومی–تفسیری متون اسلامی و تکنیک تحلیل مضمون، در پی تبیین مدلی مفهومی برای رشد و تعالی انسان در افق تمدن نوین اسلامی است. در این پژوهش، ابتدا بیش از ۱۲۰ مفهوم دینی مرتبط با رشد انسان استخراج شد که پس از پالایش، به ۲۵ مفهوم کلیدی تقلیل یافت. این مفاهیم در قالب ۱۲ مضمون اصلی دسته‌بندی و سپس از منظر آینده‌پژوهانه تحلیل شدند. در ادامه، بر مبنای روابط علّی–تحولی میان مضامین، مدلی چهارسطحی برای رشد و تعالی انسان ارائه شد که شامل: مراحل رشد (از بیداری فطری تا انتظار تمدنی)، پیشران‌ها (همچون انگیزش توحیدی، سبک زندگی نبوی)، الزامات تحقق (مانند نظام حکمرانی عادلانه، نهادهای تمدنی) و اهداف نهایی (ازجمله جامعه توحیدی، حیات طیبه، زمینه‌سازی ظهور) است. مدل پیشنهادی، فرایند رشد انسان را حرکتی تمدنی و پویا از درون تا بیرون و از فرد تا جامعه تحلیل کرده و الگویی جامع برای طراحی سیاست‌های فرهنگی، تربیتی و حکمرانی در افق تمدن نوین اسلامی ارائه می‌دهد. این پژوهش با تلفیق آموزه‌های دینی و رویکرد آینده‌پژوهانه، گامی نو در نظریه‌پردازی اسلامی در حوزه انسان‌شناسی تمدنی محسوب می‌شود.