بهینه سازی فرآیند رنگرزی پشم با رنگزای ریشۀ کنار توسط رویه پاسخ
نویسندگان
1 گروه طراحی و چاپ پارچه، دانشکده هنر، دانشگاه سمنان، سمنان، ایران
doi
10.22034/jtst.2025.506547.1489چکیده
صنعت نساجی از جمله اصلی ترین آلاینده های محیط زیست محسوب شده و این موضوع سبب ترغیب محققان به ارائه راه کارهای زیست سازگار و جایگزینی مواد شیمیایی خطرناک با محصولات طبیعی شده است. در این راستا در پژوهش حاضر برای اولین بار از فرآورده های جانبی گیاهی ریشۀ کنار و گال بلوط برای رنگرزی پایدار نخ های پشمی استفاده شد. ترکیبات زیست فعال موجود در کنار و گال به روش اولتراسونیک استخراج شد و به ترتیب به عنوان رنگزا و بیودندانه برای فرآیند رنگرزی مورد استفاده قرار گرفت. به منظور بررسی اثر هر یک از متغیرها و بهینه سازی فرآیند از روش آماری رویه پاسخ و طرح مرکب مرکزی استفاده شد. نتایج نشان داد که مواد انتخاب شده حاوی بیوترکیبات فنولی و تاننی بوده و از قابلیت مناسبی برای استفاده در رنگرزی سازگار با محیط زیست منسوجات برخوردار می باشند. نتایج آنالیز واریانس روی مدل درجه دوم نشان داد که به ترتیب پارامترهای غلظت رنگزا، غلظت بیودندانه و pH حمام رنگرزی معنیدار بوده و متغیر پاسخ قدرت رنگی را تحت تأثیر قرار می دهند. پایداری پیوند میان رنگزا و نخ های پشمی از نظر ثبات رنگ در برابر شستشو و نور مورد ارزیابی قرار گرفت. به این ترتیب ریشۀ کنار و سیچکا میتوانند جایگزین مناسبی برای رنگزاها و دندانههای سمی باشند به ویژه اینکه راندمان رنگرزی نخهای پشمی را بدون اثرات نامطلوب زیستمحیطی بهبود میبخشند و محصولات زیست تخریبپذیر با ارزش افزوده بالا تولید میکنند.
