فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

پیشینه و اهداف: آموزش و یادگیری بر پایه ارتباط صحیح ایجاد می­شود و این ارتباط، وابسته به انتخاب رسانه مناسب است. چندرسانه­ای­ها با توجه به مزایای متعدد، از رسانه­های تأثیرگذار بر یادگیری است؛ اما در برخی موارد، علی‌رغم وقت و هزینه بسیار برای طراحی چندرسانه­ای­ها، نتایج رضایت‌بخش نیست. عدم توجه به اصول طراحی آموزشی، ویژگی­های فردی یادگیرندگان، فرآیندهای پردازش و یادگیری و ساختار شناختی انسان در بسیاری از موارد منجر به طراحی و تولید چندرسانه­هایی می­شود که نه تنها اثربخش نیستند؛ بلکه خود مانع از یادگیری می­شوند. از نظریه­های تأثیرگذار بر طراحی آموزشی، نظریه بار شناختی است. در طراحی­های ضعیف مانند اثر تقسیم توجه که اطلاعات مکمل و ضروری در مجاورت یکدیگر قرار ندارند، به حافظه بار اضافی تحمیل کرده و فرآیند پردازش و یادگیری را با اختلال مواجه می­کند. در اثر تقسیم توجه، با توجه به محدویت ظرفیت حافظه فعال، فرض بر این است که درصورتی‌که تصویر و متن مربوط به آن در مجاورت یکدیگر قرار گیرند، پردازش شناختی دو محتوا، همزمان انجام شده و منابع شناختی بهینه مصرف می شوند. پژوهش حاضر، با هدف بررسی اثر تقسیم توجه در چندرسانه­ای­ها بر یادگیری و بار شناختی ادراک‌شده دانش­آموزان با تعدیل­گری خودتنظیمی انجام شد.روش‌ها‌: این پژوهش، به لحاظ هدف، کاربردی و از نظر روش، در ردیف پژوهش­های شبه آزمایشی با طرح پیش‌آزمون- پس‌آزمون با گروه کنترل است. جامعه آماری این پژوهش کلیه دانش­آموزان دختر مدارس پایه سوم شهر همدان در سال تحصیلی 1401-1400 بود. در این پژوهش، دبستان دخترانه راه نور 1 با روش نمونه­گیری در دسترس انتخاب شد. از میان 24 دانش­آموز پایه سوم، با استفاده از گمارش تصادفی 12 نفر در گروه آزمایش و 12 نفر در گروه کنترل قرار داده شدند. به‌منظور تعیین میزان سطح خودتنظیمی دانش­آموزان از پرسش‌نامه خودتنظیمی بوفارد (1995) استفاده شد. برای آموزش، از دو چند رسانه‌ای آموزشی محقق ساخته، که شامل چند رسانه‌ای آموزشی دارای اثر تقسیم توجه و چند رسانه‌ای آموزشی بدون این اثر بود، استفاده شد. یک هفته قبل از اجرای آموزش، پیش­آزمون یادگیری بر روی دانش ­آموزان هر دو گروه، اجرا شد. دانش­آموزان هر دو گروه، در اواسط و در پایان آموزش، مقیاس بار شناختی (تلاش ذهنی) پاس (1992) را تکمیل کرده و بلافاصله در پس­آزمون یادگیری شرکت کردند. در این پژوهش، جهت تجزیه‌وتحلیل داده­ها از نرم‌افزار­ آماری SPSS برای ارائه آمار توصیفی (شاخص­های پراکندگی و مرکزی) و آمار استنباطی (آزمون­های کولموگروف – اسمیرنوف، ANCOVA و t مستقل) استفاده شد.یافته‌ها: نتایج، نشان داد که گروه کنترل نسبت به گروه­ آزمایش ( اثر تقسیم توجه) در آزمون­های یادگیری عملکرد بهتری داشتند و بار شناختی کمتری را دریافت کرده بودند. با این حال، یافته­ها بیانگر این بود که خودتنظیمی نقش تعدیل­کننده معناداری بر یادگیری و بار شناختی ادراک­شده دانش­آموزانی که تحت آموزش چند رسانه‌ای با اثر تقسیم توجه بودند، ندارد.نتیجه‌گیری: چنان‌چه اطلاعات متنی و تصویر یکپارچه باشند، نیاز کمتری به جستجو و پردازش وجود دارد. بنابراین بار اضافی کمتری بر حافظه وارد شده و در نتیجه، یادگیری را تسهیل می­کند. دانش‌آموزان خودتنظیم بدون آموزش راهبرد­های مناسب برای پردازش طرح­های غیر بهینه، امکان پردازش بهینه را ندارند، چرا که با دو نوع بار اضافی تحمیل شده بر حافظه خود مواجه هستند؛ به این معنی که اگر به دانش‌آموزان خود تنظیم راهبردهای مناسب برای پردازش طرح های بهینه داده شده بود، امکان پردازش بهینه را داشتند.