امنیت آبی و غذایی در برنامه‏‏‌ریزی اکولوژیک (با تأکید بر چالش اکوسیستمی و رویکرد همبستی در تدوین برنامه هفتم)

نویسندگان

1 استادیار، پژوهشکده فرهنگ و مطالعات اجتماعی، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، تهران، ایران

doi
10.22067/jwsd.v10i1.2304-1234
چکیده

پرسش از امنیت، پرسشی بنیادین از پی‏ریزی بقاء و از زیست (ساختار-کارکرد- عملکرد سامانه‌‏های حیات) می‏‌باشد. آب و غذا برای حیات، استقلال و تعامل هر جامعه‏‌ای ضرورتی استراتژیک (زمینی-خاکی، گیاهی-دامی، اجتماعی-اقتصادی) است. بنابراین با پرسشی زیستی و اکولوژیک (جستجو بر پایه پیوند حوزه‏‌‏های طبیعی و اجتماعی) روبه‌‏رو هستیم. پیش‏‌فرض مقاله عبارت از گسست جغرافیایی و تاریخی (ناپیوندی زمانی-مکانی-فضایی) حاصل از اجرای برنامه و بودجه‏‌های توسعه در کشور است. از این‏رو، مسأله اصلی بر چالش چگونگی طرح پرسش از امنیت آبی و غذایی در برنامه هفتم استقرار دارد. به بیان دیگر، پرسش-چالش اصلی همانا چگونگی طراحی و اجرای امنیت آبی و غذایی در پیوند با فضای اجتماعی است. گسست تدریجی و مستمر جوامع از سرزمین و زمین از یک سو و جدایی کلان حوزه‌‏های علمی (علوم اجتماعی، فنی-مهندسی و علوم پزشکی و دام پزشکی) از سوی دیگر، مانع طرح صحیح مسأله در برنامه‏‌‏های توسعه شده است. شکاف میان حوزه‌‏های زیستی و اجتماعی تلاش‏‌های دانشی-عملیاتی آبی و غذایی را بی‏ثمر می‏‌سازد. برنامه هفتم به‏ عنوان اولین برنامه بهره‏مند از سند ملی آمایش سرزمین پس از انقلاب اسلامی، بهترین نقطه آغاز برای بازطراحی حرکت توسعه کشور بر مدار آمایش سرزمین به مثابه برنامه‌‏ریزی بیوفیزیکی سرزمین است. اتخاذ روش انتقادی متأثر از رویکرد اکولوژیک به برنامه‏‌نویسی و بودجه‌‏ریزی راهگشای تحلیل تغییرات زیستی با تأکید بر امنیت آبی و غذایی می‏‌باشد. به نظر می‏رسد در گام نخست، بازنگری مفهومی از طریق پیوندشناسی و همبست‏‌سازی نظیر همبست «فرهنگ-زیست‏‏بوم-فناوری» و ساخت جعبه ابزار مرکب بین رشته‌‏ای و فرارشته‏‌ای می‏تواند صورت‏‌بندی جدیدی از مسأله را آشکار سازد.