امنیت آبی و غذایی در برنامهریزی اکولوژیک (با تأکید بر چالش اکوسیستمی و رویکرد همبستی در تدوین برنامه هفتم)
نویسندگان
1 استادیار، پژوهشکده فرهنگ و مطالعات اجتماعی، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، تهران، ایران
doi
10.22067/jwsd.v10i1.2304-1234چکیده
پرسش از امنیت، پرسشی بنیادین از پیریزی بقاء و از زیست (ساختار-کارکرد- عملکرد سامانههای حیات) میباشد. آب و غذا برای حیات، استقلال و تعامل هر جامعهای ضرورتی استراتژیک (زمینی-خاکی، گیاهی-دامی، اجتماعی-اقتصادی) است. بنابراین با پرسشی زیستی و اکولوژیک (جستجو بر پایه پیوند حوزههای طبیعی و اجتماعی) روبهرو هستیم. پیشفرض مقاله عبارت از گسست جغرافیایی و تاریخی (ناپیوندی زمانی-مکانی-فضایی) حاصل از اجرای برنامه و بودجههای توسعه در کشور است. از اینرو، مسأله اصلی بر چالش چگونگی طرح پرسش از امنیت آبی و غذایی در برنامه هفتم استقرار دارد. به بیان دیگر، پرسش-چالش اصلی همانا چگونگی طراحی و اجرای امنیت آبی و غذایی در پیوند با فضای اجتماعی است. گسست تدریجی و مستمر جوامع از سرزمین و زمین از یک سو و جدایی کلان حوزههای علمی (علوم اجتماعی، فنی-مهندسی و علوم پزشکی و دام پزشکی) از سوی دیگر، مانع طرح صحیح مسأله در برنامههای توسعه شده است. شکاف میان حوزههای زیستی و اجتماعی تلاشهای دانشی-عملیاتی آبی و غذایی را بیثمر میسازد. برنامه هفتم به عنوان اولین برنامه بهرهمند از سند ملی آمایش سرزمین پس از انقلاب اسلامی، بهترین نقطه آغاز برای بازطراحی حرکت توسعه کشور بر مدار آمایش سرزمین به مثابه برنامهریزی بیوفیزیکی سرزمین است. اتخاذ روش انتقادی متأثر از رویکرد اکولوژیک به برنامهنویسی و بودجهریزی راهگشای تحلیل تغییرات زیستی با تأکید بر امنیت آبی و غذایی میباشد. به نظر میرسد در گام نخست، بازنگری مفهومی از طریق پیوندشناسی و همبستسازی نظیر همبست «فرهنگ-زیستبوم-فناوری» و ساخت جعبه ابزار مرکب بین رشتهای و فرارشتهای میتواند صورتبندی جدیدی از مسأله را آشکار سازد.