فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

پیشینه و اهداف: آموزش در جهت اصلاح نگرش و رفتار انسان با محیط پیرامونش، کلیـد رفـع بحران‌هـای محیط‌زیستی آینده است. این واقعیت، اجرای گسترده برنامه‌های آموزشی محیط­زیست برای شهروندان در بستر آموزش الکترونیکی را بیش از پیش ضروری ساخته است. جهت پیاده‌سازی موفق آموزش الکترونیکی، این‌گونه آموزش­ها نیاز به طراحی مدل مناسب دارد؛ از این‌رو هدف از انجام این پژوهش، طراحی و اعتباریابی مدل آموزش الکترونیکی در آموزش­های شهروند محیط­زیستی است.روش‌ها‌: پژوهش حاضر، به لحاظ هدف، اکتشافی و از نظر ماهیت موضوعی، ‌کاربردی و توسعه‌ای و روش بررسی آن نیز، توصیفی تحلیلی است. بر این اساس، این پژوهش در دو مرحله انجام شده است. در مرحله اول، به‌منظور شناسایی مؤلفه­های لازم، از روش فراترکیب استفاده شده است و ضمن اجرای مصاحبه‌های اکتشافی نیمه‌ ساختاریافته، مجموعه­ای از پژوهش‌های مرتبط داخلی و خارجی قابل دسترس در پایگاه‌های اطلاعاتی و کتابخانه‌های دانشگاه‌ها یا مراکز دولتی مورد بهره­برداری قرار گرفته است. در عین حال، بررسی محتوایی برای استخراج کد از 150 پژوهش منتخب و نیز 22 مصاحبه انجام شده به‌صورت هدفمند و با استفاده از نرم‌افزار مکس کیودا بر اساس ملاک‌های تعیین شده انجام گرفته و برای سنجش پایایی نیز از ضریب کاپا استفاده شده است. در مرحله دوم پژوهش و به‌منظور اعتباریابی مدل، پرسش‌نامه پنج گزینه­ای مبتنی بر مقیاس لیکرت در اختیار 42 نفر از متخصصان محیط­زیست، آموزش محیط ‌زیست، آموزش الکترونیکی و آموزش شهروندی قرار داده شد و در نهایت، پس از جمع‌آوری اطلاعات، نتایج با استفاده از روش مدل‌سازی معادلات ساختاری (SEM) بارویکرد حداقل مربعات جزئی (PLS) مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت.یافته‌ها: در بخش کیفی پژوهش با استفاده از روش فراترکیب، 15 مؤلفه و 49 گویه­ مربوط به مدل آموزش الکترونیکی در آموزش­های شهروند محیط زیستی احصا شد. شاخص کاپا 95/0 پایایی مدل طراحی‌ شده را تأیید می‌کند که در سطح توافق عالی قرار گرفته است. یافته‌های بخش کمّی پژوهش نشان داد در این مدل، تمامی بارهای عاملی در حد بسیار مطلوب و یا در حد قابل قبول ارزیابی می‌شود. مقدار آلفای کرونباخ برای تمامی مؤلفه‌ها بالای 7/0 و مقدار پایایی ترکیبی برای کلیه متغیرهای مدل ‌بالای 6/0 به‌دست آمده است که حاکی از پایایی درونی مناسب است. همچنین، میزان متوسط واریانس استخراج ‌شده در تمامی سازه‌های مدل ‌بالاتر از 5/0 به‌دست آمده است. بر این اساس، روایی واگرای مدل نیز تأیید می‌شود. ضریب تعیین R2 برای تمامی سازه‌های مدل در حد قابل‌توجهی ارزیابی و مناسب ‌بودن برازش مدل ساختاری هم تأیید شده‌است. اندازه اثر استخراج‌ شده نیز، نشان می­دهد کیفیت سیستم (795/0=Q2) بیشترین تأثیر را بر مدل داشته است. مقادیر t در تمامی مسیرهای مدل از 96/1 بیشتر است. با توجه به نتایج به‌دست‌آمده از مدل­سازی معادلات ساختاری مبتنی بر روش حداقل مربعات جزئی، یافته­ها رابطه مثبت و معنادار مسیرهای طراحی‌شده میان مؤلفه­های مدل را تأیید می­کند.نتیجه‌گیری: گویه­ها و مؤلفه­های معرفی شده در طراحی مدل پیشنهادی از تأییدیه خبرگان این امر نیز برخوردار هستند. مدل طراحی شده می‌تواند به‌عنوان ابزار مدیریتی در تقویت ارائه آموزش­های مفید و بهبود عملکرد آموزشی در این زمینه مؤثر واقع شود. همچنین، توسعه چنین مدل­هایی می‌تواند به‌عنوان راهنمای بهبود فرآیند آموزش به تصمیم‌گیرندگان کمک ‌کند تا خط مشی مناسبی را برای سرمای‍ه‌گذاری عوامل اثربخش در اتخاذ و توسعه این رویکرد آموزشی به‌کار گیرند.