فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

مقدمه در گذار از جامعه سنتی درون‌گرا به جامعه مدرن برون‌گرا، بیشتر مکان‌ها نمی‌توانند در برابر تنش‌های مدرنیته و درگیری‌های فرهنگ غالب پایدار و تاب‌آور باشند. تلاش برای ایجاد زیرساخت‌‎های قابل اعتماد، ایمن، اقتصادی و تاب‎ آور در برابر مخاطرات اقلیمی، اصلی انکارناپذیر در عصر حاضر محسوب می‌‎شود. سازه‌های آبی کهن، میراثی آبی و حاوی راه‌حل‌های موفقیت‌آمیز ساختاری، عملکردی و مدیریتی برای پایداری و تاب‌آوری در برابر شرایط سخت اکولوژیک هستند. ازاین‌رو، استنتاج تفکر باستان ارتباط انسان با طبیعت و راه حل‌های مبتنی بر طبیعت، به منظور توسعه الگوهای کاربردی در مواجهه با بحران‌های طبیعی و انسانی، همچنین کاربست آن در فرایندهای برنامه‌ریزی و شهری سیمای سرزمین و حوزه‌های آبخیز می‌تواند تاب آوری شهرهای معاصر را بهبود بخشد. نظر به این‌که پیشینیان هر منطقه راهکارهای مدیریتی را در پاسخ به چالش‌های اجتماعی، اکولوژیک و نیازهای انسانی با توجه به ویژگی‌های فرهنگی، اقتصادی، جغرافیایی توسعه داده‌اند و به‌همراه عملکردها، تجربیات، ارزش‌ها و اعتقادات طی هزاران سال به منصه آزمون و خطا گذاشته‌اند، پایه‌های شکل‌گیری عقلانیت اکولوژیک را بنا نهاده ‎اند. در پژوهش حاضر، سوال اصلی پژوهش بدین صورت قابل طرح است که توسعه اصول و قواعد حاکم بر ساختار و عملکرد میراث آبی چگونه بر تحقق شهرهای تاب‌آور در برابر سیلاب موثر خواهد بود. ازاین‌رو، ضمن انتخاب و بررسی نمونه ای از سازه‌ آبی کهن در چین باستان، به استنتاج تفکرات باستانی ارتباط انسان با طبیعت پرداخته شد و الگوی کاربردی تحقق شهرهای تاب‌آور در برابر سیلاب ترسیم شد تا ضمن ترکیب دانش سنتی با دانش علمی و کاربست آن بتوان به تحلیل راهبردی تاب ‎آوری شهری در برابر سیلاب پرداخت.   مواد و روش‌‌ها این پژوهش، یک بررسی توصیفی-تحلیلی با هدف تحلیل الگوی سیستم زهکشی توانچنگ در چین باستان به‌منظور تحقق تاب آوری در برابر سیلاب شهری است. مبتنی بر روش استنتاجی-تطبیقی، اصول و قواعد ساختاری-عملکردی حاکم بر سیستم زهکشی توانچنگ به‌عنوان تجربه کهن مدیریت سیلاب شهری با تجربیات مدرن در مقیاس‌های چندگانه تطبیق داده شد و الگوی کاربردی تحقق تاب‌آوری در برابر سیلاب و مدیرت منابع آب تدوین شد. ازاین‌رو، مراحل انجام پژوهش شامل بررسی سیستم زهکشی چین باستان، سمبل عقلانیت اکولوژیک در میراث کهن،- تبیین معیارهای تاب‌آوری در سازه‌های آبی و زهکشی، استنتاج اصول و قواعد حاکم بر سیستم زهکشی چین باستان، تدوین الگوی کاربردی تاب آوری در برابر سیلاب و رواناب در شهرهای معاصر است.   نتایج و بحث سازه های آبی کهن که توسط فرهنگ‌های گذشته مهندسی شده‌اند، بر تحقق عملکردهای اساسی هیدرولوژیک استوارند و با حفظ منابع آب، مدیریت رواناب، حفظ یکپارچگی اکولوژیک، مدیریت آبخیز، محافظت از خاک و تنوع زیستی و غیره، بینش‌های ارزشمندی را ارائه می‌دهند که علی‌رغم تفاوت‌های گسترده در پیچیدگی، توسعه فناوری، تقاضای منابع بین جوامع بومی باستان و دنیای مدرن، می‌تواند الهام بخش جوامع معاصر در مدیریت سیمای سرزمین باشد. اصول طراحی حاکم بر این سازه های کهن بر حفظ سیستم‌های آبی و طبیعی، بهبود فرایندها و عملکردهای اکولوژیک و افزایش خدمات اکوسیستمی مؤثر است. برای بهره‌برداری کارآمد از منابع آب بارشی به‌منظور کاهش چالش کمبود آب در عصر حاضر شایان توجه است. علاوه‌بر این با کاهش وقوع بلایای طبیعی، بروز سیل و خسارات اقتصادی، روشی مطمئن برای مدیریت منابع آبی و صرفه جویی در هزینه‌های مالی جوامع محلی است. همچنین، می‌تواند فرصت‌های سرمایه‌گذاری در ارتقاء زیرساخت‌ها، محصولات مهندسی و تکنولوژی‌های جدید ایجاد کند. ترکیب زیرساخت‌های سبز و خاکستری، طراحی خوشه ای و عملکرد چند ظرفیتی به‌طور قابل توجهی منجر به افزایش کارایی، ارتقاء عملکرد، افزایش ظرفیت مقابله با تنش و کاهش خسارات و هزینه‌ها می‌شود. برخی از فناوری‌های رایج در شکل گیری شهرهای اسفنجی با استفاده از سقف‌های سبز، فضاهای باز و سبز، پارکینگ سبز، تالاب‌های مصنوع برای جمع‌آوری باران و رواناب، ایجاد حوضچه‌های با قابلیت نفوذپذیری آب، تأسیسات حفظ فرایندهای بیولوژیک، ایجاد سنگ فرش‌های با قابلیت نفوذپذیری، کاهش سطوح صلب و نفوذناپذیر، مدیریت یکپارچه اکولوژیک، حفاظت از اکوسیستم آبی و بهره‌برداری از منابع بارشی و غیره، امکان توسعه هماهنگ محیط شهری و طبیعی، توسعه زیرساخت‌های سبز-آبی و ارتقاء تاب‎آوری در برابر بحران‌های آبی را فراهم می آورد.   نتیجه‌‌گیری نتایج پژوهش حاکی از آن است که تجلی اصول و قواعد عقلانیت اکولوژیک در قالب سیاست ها و راهبردهای مختلف نظیر طرح‌های حفاظتی، افزایش نفوذپذیری، ذخیره سازی رواناب، انتقال رواناب، تصفیه آب و منظرسازی در مقیاس‌های ساختاری-عملکردی متعدد می‎تواند الگویی بنیادین را در تحقق شهرهای اسفنجی و تاب‎آور در برابر سیلاب ارائه نماید. ایده‌ای تجلی یافته از تمدن محیط‎زیستی با قابلیت کاهش اثرات توسعه شهری بر اکوسیستم‌های طبیعی، ترکیب زیرساخت‌های سبز-آبی و خاکستری، مدیریت آبخوان و غیره، در ابعاد مختلف اجتماعی، اقتصادی و اکولوژیک که سعی در مدیریت منابع آب و حل بحران آب در بسیاری از کشورهای دنیا نظیر ایران را دارد.