فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

مردان در حماسه‏ها عهده‏دار نقش‏های اصلی هستند و حضور زنان در سایه قرار می‏گیرد. اگر این حماسه موضوع دینی داشته ‏باشد، منع حضور زنان دوچندان می‏شود. پژوهش حاضر جایگاه زن را در نگاره‏های نسخة حملة حیدری باذل مشهدی (مورخ۱۲۲۲ ه.ق، محفوظ در کتابخانة ملی فرانسه) از منظر موضوع، ارتباط متن و تصویر، شاخصه‏های تصویری و... بررسی می‏کند. برای نشان‌دادن اهمیت جایگاه زن در این نسخه، نگاره‏های آن را با یکی از نسخ هم‏عصر، یعنی چاپ سنگی مصور حملة حیدری راجی کرمانی، مقایسه می‏کنیم. این دو نسخه تقریباً در یک دورة زمانی (عصر قاجار) اما در دو مکان مختلف (هند و ایران) مصور شده‏اند. این مقایسه تطبیقی نشان می‏دهد که حملة باذل، زن را در نقش‏های متنوع و گوناگونی به تصویر درآورده است؛ از زن در جایگاه قدیس یا فرشته گرفته تا زنانی در نقش نوازنده و رقصنده. اما تصویر زن در نگاره‏های حملة راجی به فرشته و قدیس محدود می‏شود. نگارگر این نسخه با ابداع شیوه‏ای نوین و خلاقانه، نه‌تنها بر حضور زنان چشم نپوشیده، بلکه آنان را دوشادوش یا حتی پیشاپیش مردان ترسیم کرده ‏است. این موارد سبب می‏شود که زن در نگاره‏های حملة حیدری باذل از چارچوب‏های فکری و فرهنگیِ سنتی فراتر رود و نقش‏هایی را عهده‏دار شود که در تصاویر کمتر حماسه‏ای می‏توان نظیر آن را پیدا کرد.