سوء استفاده از فرآیند کیفری (مطالعۀ تطبیقی حقوق ایران و رویۀ قضائی دیوان اروپایی حقوق بشر)

نویسندگان

1 دانشیار گروه حقوق جزا و جرم‌شناسی، دانشکدۀ حقوق، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران

2 دانشجوی دکتری حقوق کیفری و جرم‌شناسی، دانشکدۀ حقوق دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران،

doi
10.22124/jol.2025.30661.2607
چکیده

آیین‌دادرسی‌کیفری افزون بر اینکه تنظیم‌کنندۀ روابط اشخاص با یکدیگر است؛ سامان‌دهیِ روابط دولت با نهادهای زیرمجموعۀ خود، از یک‌سو و کنترل بی‌رویۀ قدرت، مبتنی بر حکمت، تدبیر، درایت و عقلانیت را ازسوی دیگر، برعهده دارد. با وجود سازوکارهای قابل توجهی همچون نظارت‌های قضائی و شهروندی، پیش‌بینی مسئولیت‌های مدنی و کیفری و... که قوانین آیین‌دادرسی‌کیفری برای مهار قدرت‌طلبیِ دولت‌ها خصوصاً کارگزاران نظام عدالت کیفری پیش‌بینی کرده‌اند؛ اما، همواره بارقه‌هایی از پدیدۀ سوء استفاده از فرآیند کیفری مشاهده می‌شود. فرآیندی که وظیفه دارد مقررات و قواعد آیین دادرسی کیفری را به‌صورت یکپارچه، منسجم و سازمان‌دهی شده اجرا کند تا اهداف واقعیِ عدالت که همانا برقراریِ نظم، امنیت، برابری، شفافیت و... است، به‌منصۀ ظهور برسند. بدین‌سان، این مقاله ازگذر مطالعه‌ای تطبیقی میان حقوق ایران و رویۀ قضائی دیوان‌اروپایی‌حقوق‌بشر درصدد است تا از یک‌سو، علل و عوامل ظهور این پدیده و از سوی دیگر، مصادیقی که از آن متبلور می‌شود را مورد بررسی قرار داده و به این برآیند برسد که میزان رعایت حقوق و آزادی‌های فردی تا چه اندازه مورد سنجه قرار می‌گیرد و نظام‌های مورد مطالعه چگونه توازن میان قدرت و امنیت با حقوق و آزادی‌های فردی شهروندان را مورد تکریم و ارج می‌نهند.