فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

پوشش و زیورآلات سهمی بسزا در شکل‏گیری هویت‏جمعی اقوام دارند و چگونگی آراستگی بدن به نوعی بیانگر ساختار زندگی و فرهنگ یک قوم محسوب می‏شود. زینت همواره بخشی مهم از سنت زندگی افراد، به‌خصوص زنان، را شکل می‏دهد. در این زمینه، اقوام ترکمن، که از خرده‌فرهنگ‏های تمدن ‏اسلامی به‏ حساب می‏آیند و در بخشی از آسیای ‏مرکزی و ایران زندگی می‏کنند، به طوایف مختلف تقسیم می‏شوند که یکی از آن طوایف ایل تکه است. زیورآلات طوایف ترکمن ویژگی‏های هویتیِ خاصی دارند که ضمن حفظ هویت ‏جمعی قوم ترکمن، هویت ایل خود را نیز متمایز می‏کند. زنان قوم تکه، زیوری به نام تومار دارند که به‌عنوان قاب محافظ کاغذ دعا زینت زنان ایل است. این مقاله در نظر دارد به مطالعة نشانه‏های هویتی، باوری و آیینی «زیورِتومار» بپردازد. اینکه چه لایه‏های نشانه‏شناسانه‏ای در طراحی این زیور (تومار زنان ایل تکه) به کار رفته است؟ و تومار غیر از کاربردهای اولیه (قاب دعا و پوشش تزئینی)، چه دلالت‏های معنایی دیگری در گفتمان معناشناختی قوم ترکمن دارد؟ از پرسش‏های اساسی این نوشتار است. در مقالة حاضر، نشانه‏های بصری در هفت نمونه تومار به‏طور کیفی مورد خوانش نشانه‏شناسانه قرار گرفته است و داده‏ها از میان اسناد مکتوب، شفاهی و میدانی گردآوری شده‏اند. شیوة بررسی توصیفی‌ـ تحلیلی با رویکرد نشانه‏شناسی لایه‏ای است. در تجزیة نشانه‏شناسانة زیور تومار به شش لایة ادارکی، این نتیجه حاصل آمد که توصیف، تحلیل و تفسیر نشانه‏ها کاربرد مشخص اولیة آن را معنادار می‏کند و دلالت‏های معنایی نشانه‏ها به مفاهیم عمیق در باورهای قومی، مذهبی شمنی و اسلامی اشاره دارد.