فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

در زمان حکومت تیموریان، هنر نقاشی به چنان درجه‏ای از تکوین و تکامل رسید که الگویی برای کل مکاتب آیندة نقاشی ایران شد. با توجه به رویکرد حکمرانان تیموری، شاهد بلوغ و کمال موسیقی در این دوره هستیم که با مطالعه در نگاره‏های موجود، می‏توان به نکات بسیار پراهمیت و مطرح حیات موسیقیایی، از جمله جلوت و ملازمت زنان نوازنده و سازها و ابداعات این هنر، در این دوره پی ‏برد. در تاریخ ایران پس از اسلام، عصر صفوی هم به لحاظ دگرگونی‏های مهم سیاسی‌ـ فرهنگی و اجتماعی نقطة عطفی محسوب می‏شود و نگارگری صفویه نیز، مانند سایر شاخه‏های هنری، از این قاعدۀ مستثنا نبوده است. نوشتۀ حاضر بر آن است تا با رویکرد تطبیقی و به روش توصیفی‌ـ تحلیلی و تاریخی و با استناد به منابع کتابخانه‏ای و اسناد موزه‏ایِ بر‌جای‌مانده از روزگار تیموریان و صفویان، هویت و جایگاه اجتماعی زنان نوازنده را به صورت تطبیقی بررسی و تبیین کند. سؤال اصلی این پژوهش بدین صورت مطرح می‌شود؛ نگاه دو سلسله به زنان نوازنده در آثار هنری چگونه تببین یافته است؟ مطالعات صورت‌گرفته نشان می‏دهد که به‏رغم شباهت نقش‏های این دو دوره با یکدیگر، مع‌الوصف در عصر صفوی بزرگ‌داری و احترام به مقام زن و نوازنده نسبت به دورۀ تیموریان بیشتر بوده است. در عصر تیموری، زنان نوازنده در مجالس آرام و بدون هیاهو همراه با پادشاه و معمولاً در ردة پایین مجلس به نمایش در‌آمده‏اند. در اوایل دورة صفویه، زنان همراه مردان درباری و نزدیک شخص شاه و در اواخر این دوره نیز در صحنه‏های شلوغ به تصویر کشیده شده‏اند؛ در‌حالی‌که به جای نوازندگی بیشتر به رقص می‏پردازند و جایگاهشان تنزلی مقطعی به خود دیده است.