فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

حوزه آبخیز کرخه در ناحیه غربی تا جنوب ­غربی ایران و در منطقه‌­ای خشک تا نیمه ­خشک قرار دارد. وجود سامانه­‌های کشاورزی مختلف، از جمله کشاورزی آبی و دیم، پایین بودن بهره‌­وری آب در تولید محصولات کشاورزی، وجود محدودیت‌­های تولید (شوری و مدیریت زهاب در پایین‌دست)، فقر و کمبود معیشت جوامع محلی (در بالادست)، مسایل تاثیرات بالادست بر پایین‌­دست حوضه، مسایل زیست‌محیطی و غیره، موجب پیشنهاد حوزه آبخیز کرخه به‌عنوان مدل مناسب در کشور برای برنامه جهانی چالش آب و غذای CGIAR (موسوم به CPWF) شد. لذا، این حوضه به‌عنوان یکی از حوزه‌های آبخیز معرف از میان نه حوزه آبخیز دیگر این برنامه جهانی، به‌عنوان مدلی برای مناطق خشک و نیمه‌خشک جهان انتخاب و طی فاز یک (2004 تا 2008)، برنامه در آن اجرا شد. در اجرای این برنامه، رویکردها، سازمان و سازوکار، ساختار مدیریتی، معیارهای فنی و برنامه‌­ای، اصول مدیریت حوضه، مشارکت ذی‌نفعان، نوآوری­‌ها و شیوه­‌های ارائه خروجی‌­ها، در مراحل مختلف انتخاب حوضه، شروع برنامه و حین اجرای پروژه­‌های مصوب برنامه، اتخاذ و به­‌کار برده شدند. لذا، هدف از تدوین این مقاله، مستندسازی روش­‌شناسی به‌کار رفته در جریان فرایند اجرای برنامه پژوهشی-توسعه‌­ای بین‌المللی CPWF در حوضه کرخه است، تا از این طریق، دانش پنهان آن آشکار شده، تجارب و دستاوردهای مرتبط مستند شوند و برای استفاده در سایر برنامه­‌ها و پروژ­های مشابه در این حوضه و یا سایر حوزه‌های آبخیز در کشور مورد استفاده قرار گیرند. روش مطالعه به‌طور عمده متکی و برگرفته از مطالعه و تحلیل مطالب آرشیو مستندات برنامه، گزارش‌­ها، بحث­های انجام شده در جریان جلسه‌­ها، نتایج کارگاه­‌های هم‌­اندیشی و همایش­‌های ملی و بین‌المللی برگزار شده و گزارش‌­های بازدید­های میدانی انجام شده در جریان اجرای برنامه CPWF جهانی و اجرای این برنامه در حوضه کرخه است. از دستاوردها و روش­‌شناسی­‌های مهم و شاخص مستند شده حاصل از برنامه، می‌­توان روش­‌شناسی توسعه مشارکتی فناوری‌ها، بررسی مسیرهای اثرهای پروژه، معیارهای انتخاب سایت­‌های پژوهشی و روش­‌شناسی تعیین اصول مدیریت یکپارچه حوزه آبخیز را نام برد که در این مقاله به تفصیل ارائه و تشریح شده­‌اند.