فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

تعیین اثربخشی طرح‌­های پخش سیلاب به‌خصوص از دیدگاه شاخص‌­های اقتصادی و اجتماعی موثر با توجه به گذشت یک ربع قرن از اجرای آن‌ها در کشور، نقش مهمی را در ارزیابی این گونه طرح‌­ها ایفا می­‌کند. در این تحقیق، نخست اقدام به شناسایی شاخص­‌های مرتبط با اثرات طرح­‌های پخش سیلاب بر آبخوان آب ‌باریک بم و نیز رتبه‌­بندی شاخص‌­های تبیین کننده آن مبتنی بر آزمون‌­های ناپارامتریک آماری از دیدگاه خبرگان شد. بدین‌منظور، شاخص­‌هایی نظیر خاک، آب، پوشش گیاهی، طراحی و اجرای سازه‌­ها و ... که مرتبط با اثرات کلی طرح‌­های پخش سیلاب بر آبخوان و مبتنی بر مطالعات کتابخانه‌­ای، پرسش از کارشناسان و نیز مراجعه به منطقه و مصاحبه حضوری با ساکنان و بهره‌برداران منطقه، شناسایی شده، در نهایت، روایی پرسش‌­نامه مبتنی بر نظرات خبرگان و اعمال نظرات ایشان به تأیید نهایی رسید. همچنین، بررسی پایایی ابزار اندازه­‌گیری با محاسبه مولفه آلفای کرونباخ، مورد آزمون قرار گرفت. در این تحقیق، بر اساس روش کدگذاری چند پاسخی، متغیرهای پرسش‌­نامه از نوع متغیرهای ترتیبی کیفی و منطبق با طیف لیکرت بوده، به‌طوری‌ که پس از نظر‌سنجی از 30 کارشناس، اولویت‌بندی شاخص‌­ها با کاربرد آزمون­ فریدمن و نیز تعیین اثربخشی طرح، به انجام رسید. در این پژوهش، دامنه تغییرات مقادیر میانگین رتبه­­‌ها از 4.15 تا 22.88 متغیر است. نتایج حاصل از رتبه‌بندی اهمیت شاخص‌ها نشان­ داد که شاخص "اثر طرح آبخوان­داری بر کاهش خسارت سیل به اراضی و باغات" با میانگین رتبه 22.88 و همچنین، شاخص "اثر طرح آبخوان­داری بر بروز اختلافات و درگیری بین روستاییان" با میانگین رتبه 4.15 به‌ترتیب بیشینه و کمینه میانگین رتبه در این نظرسنجی به خود اختصاص داده است. همچنین، با توجه به قرارگیری امتیاز مکتسبه نهایی طرح در حدود طبقات 307.36 تا 37.68 عملیات پخش سیلاب در آبخوان آب باریک بم از اثربخشی زیادی برخوردار است. همچنین، نتایج تحقیق نشان داد که روش‌های ارزیابی چند متغیره و استفاده از فرایندهای مفهومی سامانه‌های پشتیبانی از تصمیم روشی مناسب در ارزیابی پروژه‌های پخش سیلاب بر آبخوان بوده، می‌تواند تصمیم‌گیران کلان را کمک کند.